Danh Sydney : Ấu trùng
vẫn là do ong Thợ sinh rạ Sữa ong chúa cũng do ong
thợ tạo rạ Xin phép hỏi anh, vậy con ong chúa làm
gì trong ổ ong (nó không sinh ra ấu trùng và cũng
không tạo sữa nuôi ấu trùng).
===
Trả lời ngay là ong thợ không đẻ trứng. Chỉ có ong
chúa đẻ trứng thôi .
Hầu hết quí bạn thấy tổ ong dâu dám lại gần, do
vậy không rỏ tình hình tổ chức và sinh hoạt của
loài ong đâụ Xã hội loài ong tiến bộ hơn xã hội
loài người nhiềụ Nếu xã hội loài người được như
vậy thì là thiên đàng dưới thế rồị Xin nhắc lại
tôi rành ba cái vụ nầy là vì tôi có một thời nuôi
ong mật, và đã viết một quyển sách “Cẩm Nang Nuôi
Ong” cùng anh bạn Thái Văn Ánh, và có lẽ đó là
quyển sách tiếng Việt đầu tiên về nuôi ong mật.
Những gì tôi viết ra đây là do kinh nghiệm không
phải chỉ là sách vở suông.
Về câu hỏi của anh Danh thì nó như thế nầy đây:
Nhiệm vụ ong chúa là đẻ trứng, mỗi ngày từ 500 tới
2000 trứng. Trong tổ chỉ có ong chúa là đẻ trứng
thôi, không có con ong nào đẻ trứng cả. Trong tổ
ong mật chỉ có một con ong chúa duy nhất thôị
Ngoài ong chúa ra trong tổ ong còn có đa số là ong
thợ.
Quí bạn thấy ong bay theo các bông hoa hút mật đó
là ong thợ. Ngoài ra trong thùng ong còn chừng 200
ong đực, trong số 200 con ong đực nầy chỉ có một
con may mắn duy nhất là thụ tinh cho ong chúa một
lấn duy nhất. Ong chúa dài, to gấp đôi ong thợ,
ong đực tròn tròn cục mịch đen thùi lớn cở ong thợ.
Còn ong thợ là con ong mật dẹp đẻ như quí bạn thấy
trên các cánh hoạ Nhiệm vụ ong chúa là đẻ trứng,
nhiệm vụ ong đực là thụ tinh cho ong chúa, một lần
duy nhất trong đời ong chúạ Nhiệm vụ ong thợ nặng
hơn hết tóm tắc như sau:
1. Ði lấy mật, lấy phấn hoa, để nuôi toàn thể
thùng ong. Mùa hoa nở rộ trong một ngày, một tổ
ong sản xuất chừng nữa lít mật. Ðó là ong mật Việt
Nam nhỏ con, ong Mỹ to con sản xuất mỗi ngày vài
pound mật (khoàng 1Kg) . Con số nầy tôi nhớ mang
máng, hơn 20 năm rồi mà. Hai cục vàng vàng trên
chân ong khi bay về tổ là phấn hoa, cũng là thực
phẩm (protein là đa số) cần cho cả tổ.
2. Nhiệm vụ kế tiếp là nuôi nhọng (trứng). Ong
chúa chỉ đẻ có một loại trứng duy nhất thôị Tùy
theo thực phẩm ong thợ bỏ vào ngăn trứng mà cái
trứng đó sẽ thành ong thợ, sẽ thành ong đực hay sẽ
thành ong chúạ Ngăn chứa trứng tương lai thành ong
chúa được xây rộng ra từa tựa cái trứng chim nhỏ
xíu, gọi là mũ chúạ Trứng nằm trong đó là trứng
thường, nhưng ong thợ bỏ vào đó thức ăn khác hơn
bình thường dó là sữa ong chúa.
Tất cả thực phẩm nuôi mọi loại trứng đều do ong
thợ ăn mật xong nhả ra bỏ đầy vào mỗi lổ tàng ong,
trước khi trám kín bằng sáp. Mũ chúa cũng vậy,
chúng bỏ vào đó một chất đục đục trắng như sữa,
thề keo, gọi là sữa ong chúạ Sau khi bỏ đầy rồi
chúng trám bít bằng sáp. Cái mũ chúa trông giống
như đầu ngón tai út trẻ con. Sau hai tuần (nhớ
mang máng, trong sách vở ghi rõ từng ngày) cái
trứng thành nhọng rồi thành ong chúa nhờ ăn sữa
ong chúa được bỏ vào niêm kín trước đó.
Mỗi thùng ong trong một năm chỉ có chừn
10 mũ ong chúa vào mùa chia đàn. Ở Mỹ nầy là tháng
năm trong năm. Là tháng mà bông hoa nở rộ. Người
nuôi ong kiểm soát việc chia đàn bằng cách gở bỏ
mũ chúa, hay sang các tàng có mũ chúa qua thùng
mớị Mũ chúa gở bỏ khi ong thợ vừa trám bít chúa
đầy sữa ong chúa (chừng 0.5 phân khối). Hồi ở Việt
Nam dân nuôi ong ăn cái nầy, bỏ uổng. Vì chất nầy
biến trứng bình thường thành ong chúa to và sống
lâu, nên mới có huyền thoại sữa nuôi ong chúa bổ
dưỡng có tính cải lảo hoàn đồng. Trong ngăn ong
thợ hay ngăn ong đực cũng có đầy chất sữa trắng
đục như vậy, Nhưng loại sữa nầy chỉ biến ấu trùng
thành ong thợ hay ong đực mà thôị Sữa nầy cũng do
ong thợ ăn mật và phấn hoa nhả ra,
Sữa ong chúa do ong thợ tiết ra khi ăn mật, dùng
nuôi ấu trùng thành con ong chúa, theo tôi không
có giá trị chi nhiều như người ta quảng cáọ
Và tôi nghe nói một vị “lương y” quảng cáo trong
radio rằng một thùng ong mỗi năm cho tới mấy kilô
sữa ong chúạ Tầm bậy hết sức, chắc là sữa giả, chớ
làm chi mà có nhiều như vậỵ
Vào mùa sung sức (tháng 5 ở Mỹ) mỗi lần thùng ong
chỉ sinh ra mươi cái mủ chúa thôị Thề tích mỗi cái
chừng 0.5cc, tổng cộng nguyên thùng có chừng 5
gram sữa nuôi ong chúa mà thôị Mùa nầy dân nuôi
ong canh chừng các thùng ong mệt lắm. Thấy mũ chúa
là phải tính liền, hoặc ngắt bỏ hoặc chia đàn (tách
thùng ong ra làm đôi). Không ngắt bỏ đi hay chia
đôi đàn ong thì khi ong chúa con nở, chúa con ở
lại, chúa già kéo nửa lực lượng ra đị Ði bắt lại
vất vả, bỏ thì mất nguyên nửa bầy ong.
Trong thời gian nuôi ong tôi cũng thường ăn sữa
nuôi ong chúa vì bỏ thì uổng. Ăn nguyên chất nhưng
thấy có khỏe mạnh chi đâụ Dân nuôi ong ngày trước
cũng vậy lúc đó ít ai đề cao sữa ong chúa, nên
ngắt bỏ mũ chúa ăn chớ ít khi bán được cho aị Ngày
nay chắc họ để dành bán cho quí vị “lương y”. Các
bạn nên nhớ rằng sữa nuôi ong chúa ít lắm, không
đủ làm thuốc bán cho cả bàn dân thiên hạ như quảng
cáo đâụ Mà dân chuyên ăn sữa ong chúa thứ thiệt
cũng chẳng mạnh giỏi hơn ai, nói chi là người mua
thuốc có tí ti sữa ong chúa giả.
Nhân đây nói thêm chút xíu về mật ong. Hồi xưa mật
ong còn khan hiếm nên mới có chuyện làm mật ong
giả. Ngày nay tại Mỹ nầy tất cả mật ong đều là thứ
thật. Tuy nhiên mật ong có nhiều thứ bậc khác nhau
tùy loại hoa thí dụ như mật hoa cam, mật hoa hướng
dương, mật hoa dại (đủ loại hoa rừng), mật hoa
tràm (thứ nầy Việt Nam nhiểu nhất). Mật hoa cam có
mùi thơm và vị thanh thanh. Mật hoa gòn (chắc chỉ
có ở Việt Nam) béo béo y như có pha nước cốt dừa
trong đó.
Mật ong chỉ là đường, không có giá trị bổ dưỡng
chi khác hơn là đường, nhưng tùy loại hoa mà hương
và vị khác nhau. Các bạn chớ tin huyền thoại
về mật ong, nó không phài là thần dược hay nên
thuốc chi cả. Mật ong cũng làm béo phì, cũng không
tốt cho người bị bịnh tiều đường.
Ngoài mật ra tổ ong còn có phấn hoa, chứa nhiều
protein và sinh tố hơn mật ong. Mỗi tổ ong có khá
nhiều phấn hoa, lý do là ong sinh sống bằng phấn
hoa và bằng mật. So với con người thì phấn hoa là
thịt cá rau đậu, còn mật ong là cơm và đường cho
loài ong. Chúng phải ăn cả hai mới sống mạnh được.
Tổ ong tổ chức ngăn nắp lắm. Tầng chứa mật nằm
trên, riêng ra với tầng nuôi nhọng. Nếu thùng ong
nhỏ (ít quân) thì phần trên tàng ong chứa mật,
phần dưới chứa nhọng. Phấn hoa do ong lấy về được
chứa riêng tương tợ như mật. Phấn hoa ăn không
ngon lắm, hơi ngọt, ăn giống như ăn bánh. Người
thường ít có dịp ăn phấn hoa, dân nuôi ong thì dễ
có hơn.
3. Nhiệm vụ kế của ong thở là quét dọn tổ. Tổ ong
sạch hơn bất cứ tổ sinh vật nào khác, sạch như
lau.
4. Kế đó là nhóm ong thợ quạt mát tổ trong mùa hè,
sưởi ấm tổ trong mùa đông. Nhiệt độ trong thùng
ong cố định y như nhiệt độ cơ thể con người, cũng
nằm trong mức tương tợ.
5. Nhiệm vụ kế của ong thợ là giử tổ chống ngoại
xâm, chống kẻ thù , chống kiến, côn trùng…Ong có
rất nhiều kẻ thù lý do là vì chúng có kho tàng đầy
mật. Mà kẻ thù nguy hiểm nhất của chúng là loài
ngườị Bốc lột chúng dã man.
6. Nhiệm vụ khác là quạt mật hoa (nectarine) vừa
được ong thợ lầy mật mang về cho mật bốc hơi nước
thành mật ong (honey) xong trám ngăn chứa mật lại
bằng sáp.
Còn vài nhiệm vụ khác không quan trọng tôi quên.
Nói chung thì đời sống ong thợ và ong đực rất ngắn
so với dời sống ong chúa/Tùy theo tuổi mà ong thợ
lần lượt giử các nhiêm vụ trên theo thứ tự định
trước. Ong thợ chích người hay vật gì đó xong thì
chúng sẽ chết trong ngàỵ Quí bạn thấy chúng hiền
cở nào, chỉ ớ bước đừng cùng mới hy sinh phải
không. Tấn công kẽ khác tức là tự sát.
Nói hoài còn hoài, xin tạm ngưng, vui miệng nói
nữa mỏi tay lắm.
Cái thú nuôi ong là ngắm nhìn cái trật tự, ngăn
nắp, cái siêng năng và sự êm đềm thanh bình của
một thùng ong. Sáng sớm ra ngồi cạnh thùng ong xem
chúng đi về rần rần, mùi hoa thơm ngát tỏ a chung
quanh quả là một cái thú khó quên. Ðó là chưa kể
tới được ăn mật ong tinh khiết ngay trên tàng ong.
Mỗi loại hoa cho một loại mật hương vị khác nhaụ
Kẹt một chút là quí bạn không thể mang cà phê hay
trà lại gần đâu, có mùi lạ ong không thích và có
khi quí bạn bị sưng mặt đó. Ngay như quần áo tóc
tai quí bạn cũng không được có mùi hôi, ong không
ưa đâụ Muốn mở thùng ong ra lấy một miếng mật trên
tàng để thường thức mà không cần mang lưới che,
không cần xông khói, thì quí bạn bạn phải mặc quần
áo sạch rửa tay cho sạch… Nhưng yếu tố quan trọng
hơn hết là quí bạn phải từ tốn trầm tĩnh. Loài ong
như loài chó, chúng “cảm” được sự sợ hải của bạn.
Khi bạn sợ thì bạn là kẻ thù của chúng. Khi bạn
thân thiện không sợ thì bạn không là vật có hại
cho chúng. Hợp lý quá đó chớ? Tôi không biết đó là
kinh nghiệm thực tế của tôị Khi bị một con ong
chích thì rán chịu đau, phải trầm tĩnh, đừng gở
kim ra hay phủi con ong đó vội, nếu quí bạn làm vở
túi nọc ra, có mùi nọc ong tỏa ra là cả bầy ong
nhào vào ăn thua đủ ngaỵ
Viết ít hàng quí bạn đọc chơi cũng là để nhớ lại
một chút kỹ niệm trong đời .
Huỳnh Chiếu Đẳng
