| |
Cãi cọ trong gia đình có thể làm dịu tinh thần
MINH LUÂN
Trái với các định kiến từ trước đến nay, việc gây gỗ
giữa vợ chồng cũng là một thứ xú-páp để giải tỏa sự căng
thẳng.
Khi một vụ cãi cọ nổ ra giữa vợ chồng Ilze và Uga, người
ta có thể ngỡ là họ sắp sửa chia tay nhau : lời qua
tiếng lại ầm ĩ, chén đĩa bay tứ tung, những cú đấm giận
dữ nện xuống mặt bàn... Tuy nhiên đến sáng hôm sau, mọi
việc đã chìm vào quên lãng. Bất chấp bề ngoài, cặp vợ
chồng đã kết hôn từ 7 năm đó có nhiều cơ may để khắn
khít với nhau. Không phải cường độ hay tần suất các
vụ gây gỗ sẽ phá hủy một gia đình mà là một cơ chế quỷ
quyệt dựa vào một tiến trình có 4 giai đoạn : chỉ trích,
khinh bỉ, hất hủi, xa cách.
Nhà tâm lý Mỹ John Gottman đã nhận diện được 4 giai
đoạn chủ yếu đó, và trong suốt 20 năm đã kiểm kê một
cách có phương pháp các từ ngữ, cử chỉ, điệu bộ và nhịp
tim của hơn 2.000 cặp vợ chồng đang cãi nhau. Ông nói
rằng có thể tiên đoán chính xác đến 94% những cặp nào
bền vững và cặp nào đi đến chỗ chia tay.
Kết luận của ông ngược với một lý thuyết rất phổ biến
cho rằng các vấn đề về tiền bạc, tình dục hay tính khí
bất đồng sẽ dẫn đến đỗ vỡ. Đúng ra, theo ông, sự gia
tăng những hiểu lầm mới là nguyên nhân. Không được
biết đến, một lời chỉ trích nhỏ sẽ tạo ra một sự bất mãn,
sau đó nó biến thành sự khinh bỉ. “Anh không bao giờ hỏi
em trải qua ngày hôm nay như thế nào” trở thành “Cuối
cùng, những vấn đề của em không làm anh quan tâm nữa”
rồi đến “Anh là một con quái vật thản nhiên”. Người
chồng chối bỏ những lời buộc tội đó, không chịu thảo
luận và cuối cùng có thể chui vào sự im lặng : như thế 2
vợ chồng dần dần xa cách nhau một cách nguy hiểm.
Các nhận xét của Gottman tạo ra một hy vọng cho các cặp
mà cuộc hôn nhân đang vỗ cánh bay mất. Bởi vì để ra khỏi
cái vòng lẩn quẩn đó, chỉ cần nhận diện những thái độ
gây nguy cơ và biến cải chúng. Bạn cho rằng không thể
được ư ? Hãy xem chuyện của Sara và Robert.
Cô được 39 tuổi, là giám đốc một văn phòng công tác xã
hội. Còn ông chồng Robert đã 49 tuổi và điều hành một
xưởng in nhỏ tại Toronto. Họ không có con và sau 15 năm
hôn nhân, dường như họ rất hợp ý nhau : không bao giờ to
tiếng. Nhưng phía sau bề ngoài đó, quá trình quỷ quái
đang tiến triển. Một buổi tối nọ, lúc đang xem truyền
hình, Sara quay sang hỏi Robert xem có nên tỉa thảm cỏ
trước khi đi nghỉ cuối tuần không. Ông gật đầu. Sau đó
cô lại nói rằng tốt hơn họ nên ở nhà để ông có thể sơn
lại nhà bếp. “Tùy em” - ông nói rồi lên phòng ngủ.
Sáng hôm sau, trước khi đi làm, Sara trách về thái độ
thản mặc của chồng. “Tại sao cứ phải em nghĩ đến việc
tỉa thảm cỏ ? Tại sao anh không thể nhận ra rằng nhà bếp
cần được sơn lại ?” Robert nằm trên giường im lặng nhìn
lên trần nhà. Bề ngoài, cuộc tranh luận đã xảy ra vì mỗi
người không quan tâm giữ gìn căn nhà theo cùng một cách.
Thực ra vấn đề sâu sắc hơn : Sara ngày càng hết chịu nổi
thái độ thản nhiên của Robert. Cô có cảm tưởng như ông
không quan tâm đến các vấn đề của cô. Ông càng im lặng,
các lời nhận xét của cô càng cay độc hơn. Cứ căng thẳng
mãi, cuối cùng 2 người không còn chịu đựng nhau được nữa.
Robert cho rằng mọi hành động của vợ chứng tỏ sự thiếu
tình yêu, và Sara cũng nghĩ như thế. Đến một buổi sáng
tháng 11-1993, Robert đã phản ứng lại lời chỉ trích của
vợ : “Ở nhà này anh không hạnh phúc”. Rồi ông rời khỏi
nhà trước khi vợ đi làm về.
Đó là điều mà Gottman gọi là một tình huống ngõ cụt cổ
điển : một bên là người vợ luôn tìm kiếm niềm an ủi tình
cảm, bên kia là người chồng không thể bộc lộ cảm xúc ra
ngoài. Về mặt này, 2 giới tính có những thái độ khác
nhau về cơ bản. Xã hội khuyến khích phụ nữ biểu tỏ tình
cảm nhưng đòi hỏi đàn ông phải đè nén để quay sang hành
động. Điều nghịch lý là dường như đàn ông có hệ thần
kinh nhạy cảm hơn. Cuộc nghiên cứu của Gottman đã cho
thấy rằng họ phản ứng mạnh mẽ hơn phụ nữ đối với cơn
stress của sự cãi cọ : huyết áp và nhịp tim của họ gia
tăng đáng kể, và họ cần nhiều thời gian hơn để bình tâm
lại. Do vậy, chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi 85% số
người “câm nín” lại là đàn ông. Tránh né cuộc tranh cãi
vì sợ bị chìm ngập bởi nỗi lo âu hay thịnh nộ, họ chọn
sự câm lặng như một hệ thống phòng vệ.
Sara và Robert không thể sống thiếu nhau. Nhưng vì hiểu
rằng sự quyến luyến nhau không đủ để giúp họ thoát ra
khỏi ngõ cụt nên họ đã đến nhờ cố vấn về gia đình. Dần
dần họ đã cùng nhau ra ngoài giải trí, và 2 tháng sau đó
Robert đã trở về mái ấm. Hai người tránh bớt việc chỉ
trích nhau. Nhưng nếu điều đó có xảy ra, Robert không
chui vào vỏ sò nữa, không im lặng để chồng chất ẩn ức.
Ông cũng đáp lại, nhưng đồng thời không nghĩ rằng cô ta
tìm cách hạ thấp ông hay không còn yêu ông nữa. Còn Sara
cũng luôn nhớ rằng ông đã từng là “người chồng đáng yêu
nhất”.
Như thế, việc cãi cọ có thể giúp giải tỏa những căng
thẳng dồn nén trong lòng. Nếu không thể tránh được bất
đồng quan điểm đi đến to tiếng, việc tranh cãi sẽ tốt
hơn sự câm nín nếu mỗi người biết chừng mực trong các
lời nói của mình và đừng vượt qua ngưỡng “nguy hiểm”.
Nhất là đừng nghĩ rằng cãi cọ là biểu hiện của sự giảm
bớt tình yêu.
MINH LUÂN
(theo Sélection)
|
|
