Thoi-Nay - Khoa hoc ky thuat va doi song

BS Nguyễn Văn Thịnh:
(last updated: 1/2008 - Khoa Học)

RƯỢU, YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA GÃY DO LOÃNG XƯƠNG BRUXELLES. Rượu là một trong những yếu tố nguy cơ có thể biến đổi được (facteurs de risque modifiables) của bệnh loãng xương (ostéoporose), cũng như chứng nghiện thuốc lá, thể trọng thấp, một chế độ ăn uống thiếu chất, luyện tập thể dục không đầy đủ, thiếu calcium hay vitamine D và té ngã thường xuyên Thật vậy, các công trình nghiên cứu được thực hiện ở Châu Âu, ở Bắc Mỹ và ở Úc Đại Lợi chứng tỏ rằng uống trên 2 đơn vị alcool mỗi ngày (hoặc 20g/ngày) sẽ làm gia tăng nguy cơ gãy do loãng xương (fractures ostéoporotiques) và gãy xương háng nơi đàn ông và phụ nữ, có lẽ do độc tính trực tiếp của rượu lên các tạo cốt bào (ostéoblaste), là những tế bào cấu tạo các mô xương. Tiêu thụ hơn 4 đơn vị rượu mỗi ngày sẽ làm tăng gấp đôi, lên cả hai phái tính, nguy cơ gãy xương háng. Rượu dường như có một tác dụng độc hại trực tiếp lên xương, làm giảm mật độ khoáng của xương (densité minérale osseuse) Trong số báo ra vừa rồi, Viện phòng ngừa và giáo dục y tế quốc gia nhắc lại rằng các nguy cơ liên kết với rượu cũng có thể được quy cho những tác dụng khác của rượu, như là sự thoái hóa của tình trạng sức khỏe chung, đặc biệt là nơi những người già, và sự gia tăng nguy cơ té ngã. Trên thế giới, ở những người trên 50 tuổi, một phụ nữ trên ba người và một người đàn ông trên năm người, sẽ bị mắc phải chứng loãng xương (ostéoporose). Đặc điểm của chứng loãng xương là sự giảm mật độ xương (densité osseuse) và điều này là nguyên nhân của sự gia tăng tính dễ vỡ của xương (fragilité osseuse). Gãy xương đốt sống ( fracture vertébrale) và gãy đầu trên xương đùi (cổ xương đùi) là những biến chứng chính của căn bệnh loãng xương thường xảy ra hơn nơi các phụ nữ trên 50 tuổi này ; 50% các phụ nữ sẽ không tìm lại được khả năng độc lập của mình sau khi bị gãy xương đùi( LE METRO 2/1/2008) ------ MỘT PHÉP ĐIỀU TRỊ ĐỘC ĐÁO CHO CÁC BỆNH ỈA CHẢY THỂ NẶNG « Trị liệu bằng phân » (thérapie fécale), trên cơ sở phân người, là một phép trị liệu đang trên đà tiến triển. Sau Scandinavie vào đầu năm 2000, đến lượt Bắc Mỹ đã sử dụng phương pháp này để điều trị các bệnh nhân bị nhiễm trùng bởi Clostridium difficile.Vi khuẩn này bình thường hiện diện một cách tự nhiên trong ruột của chúng ta, nhưng sẽ bắt đầu tăng sinh khi các vi khuẩn “tốt ” trong ruột (đặc biệt có nhiệm vụ giúp đỡ chúng ta tiêu hóa thức ăn), bị hủy diệt bởi một điều trị kháng sinh quá hung hãn. Trong lúc tăng sinh, Clostridium difficile sản xuất một độc tố làm thương tổn ruột non, gây nên ỉa chảy nặng, có thể dẫn đến tử vong. Ở Canada, BS Tom Louie của Foothills Hospital, Calgary, trong tỉnh Alberta, đề nghị từ nay dùng phương pháp trị liệu này. “Trị liệu bằng phân” nhằm ghép (transplanter), qua thụt (lavement) vào ruột, một dung dịch muối trong đó đã được hoà lẫn phân lấy từ những người thân thuộc. Như thế, sau khi đã được tái du nhập vào ruột, các vi khuẩn “ tốt ” sẽ phục hồi các chức năng ruột của bệnh nhân. Phép điều trị này mặc dầu còn bị tranh cãi, có hiệu quả 90%, theo những người chủ xướng.( SCIENCE ET VIE 1/2008) ------ U HẮC TỐ ( MELANOME) LÀ DO TÁC DỤNG CỦA MỘT PROTEINE Người ta hiểu rõ hơn vì sao một nốt ruồi (grain de beauté) lại trở thành ung thư. Quá trình này liên hệ đến một protéine được gọi là b-caténine, cho phép các tế bào trở thành bất tử, theo Véronique Delmas và Lionel Larue ( Inserm-CNRS). Cần nhiều giai đoạn để các tế bào tạo thành một u hắc tố. Sự biến dị của một vài loại gènes gây nên sự tăng sinh tạm thời của các tế bào. Rồi sau đó các tế bào bắt đầu « ngủ » trong nhiều năm. Nhưng đôi khi các tế bào này thức dậy và lần này chúng phân chia mãi mãi : chúng trở thành bất tử.Thế mà, đó là do b-caténine, một protéine có tác dụng phong tỏa sự hoạt động của gène p16 .Gène này lúc bình thường có nhiệm vụ điều hoà chu kỳ tế bào.( SCIENCE ET VIE 1/2008) ------ GIỜ CHẾT ĐƯỢC ĐỌC Ở ĐÁY MẮT Việc xác lập giờ tử vong ( l’heure du décès ) của một nạn nhân thường là tốn kém và phức tạp. TOD kit ( time of death kit), một thiết bị xách tay mới, có thể đơn giản hóa công việc của các nhà điều tra, theo lời những nhà phát minh Torleiv Rognum (đại học Oslo) và Didrik Saugstad ( Riks hospital d’Oslo). Thiết bị này xác định giờ tử vong bằng cách đo, trong nhãn cầu, nồng độ hypoxanthine. Chất này tích tụ khi không có oxygène. Phương pháp này cho phép đánh giá khá chính xác, mãi cho đến 4 ngày sau khi tử vong. Được tưởng tượng vào đầu những năm 1990, thiết bị này mãi đến nay chỉ được dùng trong phòng thí nghiệm. Dụng cụ này còn phải được thử nghiệm bởi FBI và Scotland Yard. ( SCIENCE ET VIE 1/2008) ----- NGUYÊN NHÂN CỦA BỆNH ĐÁI ĐƯỜNG LOẠI 1 VẪN CÒN GÂY TRANH CÃI Tỷ lệ mắc bệnh đái đường loại 1 nơi trẻ em đã gần như tăng gấp đôi trong vòng 20 năm qua ở Pháp.Tỷ lệ này đạt đến khoảng 15 trường hợp trên 100.000 trẻ em dưới 15 tuổi, theo báo cáo vừa rồi của Inserm/inVS. « Người ta đặc biệt nhận thấy một sự xê dịch về một lứa tuổi càng ngày càng thấp, dưới 5 tuổi », Anne Fagot Campagna đã nhấn mạnh như thế. Bệnh đái đường loại 1 là do một sự phá hủy tự miễn dịch (une destruction auto-immune) của những tế bào tụy tạng sản xuất insuline. Điều này xảy ra là do tác dụng hỗ tương giữa yếu tố di truyền và môi trường ; thế mà chỉ có môi trường là có thể bị biến đổi trong 20 năm qua. Chế độ ăn uống và vệ sinh của nhũ nhi đã bị nghi ngờ đến trong việc làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh này. Những năm 1970 đã chứng kiến việc đưa các protéines sữa bò và ngũ cốc hoàn toàn (céréales complètes) vào trong việc dinh dưỡng trẻ em. Việc này đã liên kết với một gia tăng nguy cơ phát triển bệnh đái đường loại 1. Mặt khác, vì quá bảo vệ các em bé khỏi bị vi khuẩn, chúng ta đã ngăn cản sự trưởng thành của hệ miễn dịch của các em bé này. Nhưng đó chỉ là giả thuyết. « Để hiểu rõ hơn sự can dự của những yếu tố môi trường này, cần phải biết rõ hơn nữa về những cơ chế tế bào của bệnh đái đường loại 1 », Claire Lévy-Marchal, tác giả của báo cáo đã giải thích như vậy.( SCIENCE ET VIE 1/2008) ------ MỘT GIẤC NGỦ BỊ RỐI LOẠN LÀM GIA TĂNG NGUY CƠ BỊ BỆNH ĐÁI ĐƯỜNG LOẠI 2 Các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ đã chứng nhận rằng một giấc ngủ bị rối loạn sẽ làm suy yếu khả năng của cơ thể điều hòa nồng độ đường trong máu, do đó có khả năng làm gia tăng nguy cơ phát triển một bệnh đái đường loại 2.Thí nghiệm đã được tiến hành trên 9 người tình nguyện, 5 đàn ông và 4 nữ . Cứ mỗi lần những người tham gia đi vào giấc ngủ sâu, các nhà khoa học bắt đầu gây tiếng ồn để làm rối loạn giấc ngủ nhưng không làm họ thức dậy hoàn toàn. Sau 3 ngày, khả năng điều chỉnh lượng đường nơi những người tình nguyện sụt giảm 25 %. Ngăn cản một người nào đó ngủ một giấc ngủ say (sommeil profond) sẽ làm gia tăng nguy cơ xuất hiện bệnh đái đường loại 2 nơi người đó.Thật vậy khả năng của cơ thể điều hòa nồng độ đường sẽ giảm sau một buổi nghỉ ngơi kém chất lượng. Đó là điều đuợc tiết lộ trong ấn bản on-line của Annales de l’Académie Américaine des Sciences. Giấc ngủ say, trong đó các cử động của cơ và nhãn cầu được thực hiện ở mức tối thiểu, được biết là có tác dụng bồi sức nhất. Điều mà các nhà nghiên cứu của Centre médical de Chicago đã quan sát là sau 3 đêm giấc ngủ say bị hủy bỏ, các thanh niên tình nguyện trở nên ít nhạy cảm hơn đối với insuline. Hormone này được tiết ra bởi tụy tạng và đóng một vài trò quan trọng trong chuyển hóa của glucose. Lúc gắn vào các thụ thể (récepteur) của tế bào, insuline cho phép đường từ máu vào trong các tế bào. Như vậy, sau khi bị mất ngủ, các người tình nguyện phải cần nhiều insuline hơn để có thể hấp thụ cùng một lượng đường vào các tế bào. Nhưng tụy tạng lại không có thể tiết nhiều insuline hơn. Kết quả : quá nhiều đường trong máu và một nguy cơ gia tăng phát triển bệnh đái đường loại 2. Sự hạ thấp tính nhạy cảm đối với insuline được quan sát lúc thí nghiệm, có thể được so sánh với sự hạ thấp của tính nhạy cảm này lúc bệnh nhân tăng thể trọng từ 9 đến 13 kg ! Trong khi các nghiên cứu trước đây đã chứng tỏ rằng lượng giấc ngủ (quantité du sommeil) là một yếu tố quan trọng cho một chuyển hóa tốt của glucose, thì công trình nghiên cứu này chứng tỏ rằng chất lượng của giấc ngủ (qualité du sommeil) cũng góp phần nhiều vào việc chuyển hóa này. « Việc giảm thời gian của giấc ngủ say được liên kết với quá trình lão hóa và với những vấn đề gặp phải trong chứng béo phì, Giáo sư Văn Cauter, một trong các tác giả của công trình đã giải thích như vậy. « Những kết quả của chúng tôi gợi ý rằng việc thực hiện các chiến lược nhằm cải thiện chất lượng và số lượng của giấc ngủ có thể giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm lại sự xuất hiện của bệnh đái đường loại 2 nơi những nhóm người có nguy cơ ».(METRO 2/1/2008) ( LE SOIR 2/1/2008) ----- MÁU KINH NGUYỆT CÓ THẾ SẢN XUẤT CÁC TẾ BÀO GỐC Một nhóm nghiên cứu Hoa Kỳ và Canada vừa nhận diện nơi phụ nữ một loại mới các tế bào gốc hiện diện trong nội mạc tử cung (endomètre : niêm mạc bao phủ mặt trong tử cung mà bề dày gia tăng mỗi tháng trước khi hành kinh). Dòng tế bào gốc mới này, được gọi là ERC (Endometrial Regenerative Cells) có nhiều lợi thế so với các tế bào gốc phát xuất từ một cuống rốn hay từ tủy xương. Ngoài việc thu được dễ dàng, dòng tế bào gốc từ máu kinh nguyệt sẽ tăng sinh nhanh chóng hơn và có thể được biệt hóa thành 9 loại tế bào.Với 5 ml máu kinh nguyệt, các nhà nghiên cứu đã thu được sau 2 tuần lễ, các tế bào tim có khả năng co bóp, như thế chứng tỏ rằng dòng tế bào gốc này có thể được cấy với quy mô lớn và nhanh chóng. Đây là một bước tiến trong điều trị, bởi vì các tế bào gốc này có thể cho phép thay thế các cơ quan bị thương tổn và đồng thời giới hạn được những vấn đề thải bỏ do việc ghép cơ quan. ( SCIENCE ET VIE 1/2008) ----- CÁC TẾ BÀO THAI NHI BẢO VỆ NGƯỜI MẸ CHỐNG LẠI UNG THƯ Nơi một vài phụ nữ có thai, các tế bào của thai nhi đi vào trong tuần hoàn máu họ. Được dung nạp bởi hệ miễn dịch của người mẹ, các tế bào thai nhi lưu lại ở đó trong nhiều năm, nhưng người ta không biết những gì sẽ xảy ra sau đó đối với các tế bào này.Thế mà, hai thầy thuốc của trung tâm nghiên cứu chống ung thư của đại học của tiểu bang Washington, ở Seattle, nghĩ rằng những tế bào này đóng một vai trò che chở chống lại ung thư vú. Các nhà nghiên cứu đã xem xét 60 người mẹ đã ( hoặc không) phát triển một ung thư vú sau khi sinh.Trong số các phụ nữ bị một ung thư vú, chỉ có 14% là đã nhận các tế bào thai nhi, so sánh với tỷ lệ 43% nơi những phụ nữ không bị ung thư vú. Các thầy thuốc gợi ý rằng trong số những tế bào thai nhi này, có những tế bào miễn dịch có khả năng nhận biết những tế bào tiền ung thư và đã tiêu diệt chúng trước khi những tế bào này trở thành hoạt động.( SCIENCE ET VIE 1/2008) ----- CÁC EM BÉ ĐÃ BIẾT PHÂN BIỆT NGƯỜI TỐT VỚI KẺ XẤU Các em bé ( bébé) ưa thích những người thân thiện hơn là những người thù địch khi chúng quan sát hành vi của những người này đối với nhau. ! Chúng ta đã biết rằng một em bé hiểu được những mối tương tác có tính chất xã hội (interactions sociales) : nó mong chờ một người nào đó thích một người giúp đỡ anh ta hơn là ai đó cản trở anh ta. Kiley Hamlin và các đồng nghiệp của Đaị Học Yale (Hoa Kỳ) đã muốn biết xem các em bé có khả năng tự mình thực hiện sự phân biệt này hay không. Các nhà nghiên cứu đã cho các em bé từ 6 đến 10 tháng xem một màn kịch nhỏ. Trong màn kịch này, một nhân vật đầu tiên bằng gỗ giúp một nhân vật khác leo lên một ngọn đồi. Sau đó các em bé được xem một màn kịch thứ hai, trong đó một nhân vật khác làm té lộn xuống một người đang trèo lên đồi.Ý kiến của các em bé thật rõ ràng : chúng thích chơi với nhân vật mà chúng đã nhận thấy là tử tế. Hơn thế nữa, chúng thích một nhân vật tử tế hơn là một người có lập trường trung lập và thích một người trung lập hơn là một kẻ thù địch. Như thế điều này chứng tỏ khả năng của các em bé biết đánh giá các hành vi một cách dương tính cũng như âm tính.Theo Hamlin, « sự nghiên cứu này có thể chỉ ra tính chất bẩm sinh của các khả năng phán đoán , có lẽ bởi vì chúng thiết yếu cho sự sinh tồn trong thế giới xã hội ». Các nhà nghiên cứu đã đang lập lại thí nghiệm này với các em bé 3 tháng. ( SCIENCE ET VIE 1/2008) BS Nguyễn Văn Thịnh