Thoi-Nay - Khoa hoc ky thuat va doi song

BS Nguyễn Văn Thịnh:
(last updated: 10/2007)

1/VITAMINE C KỀM HÃM UNG THƯ NHƯ THỂ NÀO ? Một công trình của Viện John Hopkins ở Hoa Kỳ chứng tỏ rằng vitamine C có thể làm chậm lại sự tăng trưởng của các khối u nơi loài chuột. Cơ chế sinh lý giải thích tuồng như rất khác với cơ chế đã chiếm ưu thế cho đến ngày hôm nay. Cách nay khoảng gần 30 năm Linus Pauling đã đưa ra giả thuyết nói rằng sử dụng vitamine C bổ sung mỗi ngày có thể ngăn ngừa ung thư. Lời giải thích làm cơ sở cho lý thuyết này là vitamine C loại bỏ các gốc tự do (radicaux libres) khả dĩ làm tổn hại ADN . Nói một cách khác, vitamine này có khả năng làm ổn định vật chất di truyền và như thế ngăn ngừa sự phát triển của các khối u. Quan niệm này đã đưa đến một công trình nghiên cứu tiền lâm sàng to lớn và những nghiên cứu quy mô lớn nhằm vào việc phòng ngừa ung thư nơi người. Một công trình nghiên cứu mới đây của Viện John Hopkins ở Hoa Kỳ khám phá ra một cơ chế tác dụng không được biết đến của vitamine C ( và có lẽ cũng của những chất chống oxy hóa khác) lên sự tăng trưởng của các khối u. SỰ PHÁT SINH MẠCH MÁU (ANGIOGENESE) Các chuyên gia ung thư học Chi Dang và Ping Gao đã quan sát ở các con chuột trong phòng thí nghiệm bị gây ung thư (u lympho và ung thư gan) và nhận thấy rằng vitamine C làm chậm sự tăng trưởng của các khối u trong một môi trường thiếu oxy. Các nhà nghiên cứu này nghĩ ngay đến cơ chế phát sinh mạch máu (angiogenèse) và protéine gây nên bởi tình trạng thiếu oxy, HIF-1 (hypoxia-induced factor 1). « Nếu các tế bào thiếu oxy, HIF-1 sẽ bắt đầu hoạt động. HIF-1 giúp tế bào khối u thiếu oxy biến đổi một lượng đầy đủ glucose thành năng lượng. Ngoài ra, protéine này cho phép các khối u xây dựng các huyết quản mới để đi tìm kiếm oxy. Nhưng để có thể hoạt động, HIF-1 cần có những gốc tự do (radicaux libres). Không có các gốc tự do thì sẽ không có HIF-1, không có tiếp vận máu và do đó không có sự tiếp tục tăng trưởng của khối u.. Chính ở điểm này mà các chất chống oxy hóa (antioxydant) sẽ đóng một vài trò : bằng cách làm giảm lượng các gốc tự do, vitamine C kềm hãm hoạt tính của HIF-1 và làm chậm sự tiến triển của các khối u ». Để cho khám phá có thêm sức mạnh, các nhà nghiên cứu đã phải nhờ đến một mô hình chuyển di truyền (modèle transgénique) trong đó chức năng của HIF-1 đã được biến đổi khiến protéine không còn độc lập với sự hiện diện của các gốc tự do nữa. Trong một mô hình như thế, việc cho các chất thu lấy các gốc tự do (capteurs để radicaux libres) như vitamine C không còn một chút anh hưởng nào lên sự phát triển của khối u. Tuy vậy, các tác giả cảnh giác, việc cho với liều lượng lớn các chất chống oxy hoá (antioxydants) như thuốc chữa bệnh và phòng ngừa ung thư, là điều không được biện giải : “ Các vitamine mặc dầu cốt yếu để sống trong tình trạng sức khoẻ tốt, nhưng vẫn còn quá sớm để rút ra từ công trình nghiên cứu này những kết luận liên quan đến dinh dưỡng . Hơn nữa, ở người, không phải tất cả các u ung thư đều phụ thuộc vào HIF-1 ”. ( LE JOURNAL DU MEDECIN 18/9/2007) 2/ RU TRÉ VỀ PHÍA PHẢI HAY PHÍA TRÁI ? Các công trình nghiên cứu chứng tỏ rằng 65% đến 85% các bà mẹ ru con về phía trái của thân mình nhưng động tác này có thể bị ảnh hưởng bởi tính khí và tình trạng stress của bà mẹ. Ít nhất cứ mười phụ nữ thì có một mắc phải chứng trầm cảm sau khi sinh (dépression postnatale), do đó việc nghiên cứu các hành vi không thể hiện bằng lời nói có thể giúp nhận diện được các bà mẹ nào cần được giúp đỡ trước khi sự can thiệp trở nên quá muộn. « Nhiều bà mẹ không nhận thức được rằng họ bị stress, hoặc họ không chấp nhận là họ bị như thế. Phương cách họ tương tác với các con của họ là chỉ dấu tốt nhất về trạng thái tâm thần của họ ». Nadja Reissland giải thích như vậy. Trong một công trinh nghiên cứu quy mô lớn về mối tương tác giữa bà mẹ và trẻ em, 79 bà mẹ được yêu cầu ôm con trong tay họ (44 bé trai, 35 bé gái , tuổi trung bình 7 tháng). Phương pháp đã xác lập rằng không có mối liên hệ giữa bên ru được ưa thích và sự việc thuận tay phải hay tay trái. Các kết quả chứng tỏ rằng 86% các bà mẹ không bị stress hoặc không bị trầm cảm, đã ru con mình về phía trái và 14% về phía phải.Trái lại, số bà mẹ bị stress đã ru con về phía phải nhiều hơn. Trong khi đó các bà mẹ chỉ bị trầm cảm không thôi đã ru con mình về phía trái.Theo các tác giả, sự việc không ru con về phía trái là do stress mà các bà mẹ đã chịu đựng hơn là do tình trạng trầm cảm của họ.Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đánh giá rằng công trình nghiên cứu của họ chứng tỏ rằng tình trạng tâm thần của bà mẹ có thể được suy diễn căn cứ trên phía mà các bà mẹ ưa thích để ru con.( LE JOURNAL DU MEDECIN 18/9/2007) 3/ CHỨNG TRẦM CẢM, MỘT NGUYÊN NHÂN RẤT QUAN TRỌNG CỦA TỶ LỆ BỆNH TẬT. Chứng trầm cảm gây nhiều bệnh tật hơn là một bệnh kinh niên như cơn đau thắt ngực (angor), viêm khớp, suyển hoặc đái đường. Đó là kết luận của một công trình nghiên cứu của Tổ Chức Y Tế Quốc Tế vừa được công bố trong The Lancet. Sự phối hợp giữa một trong các bệnh mãn tính này với chứng trầm cảm dẫn đến các số điểm (score) xấu nhất về mất sức khỏe. Chứng trầm cảm là một vấn đề y tế công cộng rất quan trọng.Trước hết là do tỷ lệ mắc bệnh cao (2-15%) nhưng cũng bởi vì chứng này đi đôi với một tình trạng bệnh tật quan trọng. Nếu không được điều trị, chứng trầm cảm có khuynh hướng trở thành mãn tính, tái phát hoặc nhiên hậu làm gia trọng tình trạng tàn phế. Việc kết hợp của chứng trầm cảm với một bệnh mãn tính khác (đái đường hoặc viên khớp) là điều đã được biết rõ. Các nghiên cứu đã chứng tỏ rằng các bệnh nhân bị một bệnh mãn tính có nguy cơ lớn hơn trong việc phát triển chứng trầm cảm. Với quá trình lão hóa của dân số và với hệ lụy của nó là sự gia tăng tỷ lệ mắc phải một loạt các bệnh mãn tính do cao tuổi, tỷ lệ bị chứng trầm cảm sẽ tăng cao nhiều. Các chuyên viên dự kiến rằng vào năm 2020 chứng trầm cảm sẽ trở nên nguyên nhân thứ hai về bệnh tật sau các bệnh về tim. TRÊN QUY MÔ THẾ GIỚI. Để có một quan điểm tốt hơn về tác động của chứng trầm cảm lên dân chúng, Tổ Chức Y Tế Thế Giới đã phát động một công trình nghiên cứu được gọi là WHO World Health Survey.Tổ chức này đã thâu thập các dữ kiện y tế của 245.404 người trên 18 tuổi từ 60 nước khác nhau trên toàn thế giới. Chú ý được hướng về tỷ lệ mắc bệnh trầm cảm, cơn đau thắt ngực (angor), suyễn, đái đường cũng như điểm số trung bình về sức khỏe. Điếm số này được thiết lập trên cơ sở của các câu trả lời cho 16 câu hỏi về những khía cạnh khác nhau liên quan đến sức khỏe : thị lực, khả năng di động, sự đau đớn, giấc ngủ, khả năng nhận thức. BỆNH NHÂN MÃN TÍNH VÀ TRẦM CẢM. Trên quy mô thế giới, tỷ lệ mắc phải một bệnh mãn tính nói riêng là dưới 5%. Tỷ lệ mắc bệnh đái đường nằm trong khoảng 2%.Tuy nhiên các tác giả nói rõ rằng các con số của bệnh đái đường được căn cứ trên sự tự đánh giá của bệnh nhân và vì vậy một sự đánh giá không đầy đủ căn bệnh này là điều không thể không loại trừ. Chứng trầm cảm riêng lẻ xảy ra ở vị trí thứ hai, tỷ lệ mắc bệnh là 3,2%. Sau đó là suyễn (3,3%), viêm khớp (4,1%) và cơn đau thắt ngực (4,5%). Một tỷ lệ đáng kể những người trả lời mắc phải một trong những bệnh mãn tính được khảo sát cũng là những người bị trầm cảm : đó là trường hợp của 9,3% những người bị bệnh đái đường. Đối với những người bị bệnh viêm khớp, cơn đau thắt ngực và suyễn, các con số lần lượt là 10,7%, 15% và 18%.Trong số 7,1% những người trả lời mắc phải hai bệnh mãn tính hoặc nhiều hơn, thì khoảng ¼ (23%) cũng bị trầm cảm. Như chúng ta thấy đó, chứng trầm cảm xảy ra nhiều hơn ở những bệnh nhân bị một bệnh mãn tính. MỘT TÁC ĐỘNG LỚN HƠN LÊN SỨC KHOẺ. Những người trả lời không mắc phải một bệnh mãn tính nào được nói đến trong công trình nghiên cứu cũng như không bị trầm cảm, cảm thấy thoải mái nhất (điểm số sức khỏe là 90,6), điều này không có gì gây ngạc nhiên. Đối với những người mắc phải một bệnh mãn tinh riêng lẽ như suyễn, cơn đau thắt ngực, viêm khớp hoặc đái đường, các con số lần lượt lá 80,3, 79,6, 79,3 và 78,9. Những người trả lời chỉ bị chứng trầm cảm có một điểm số 72,9. Những người trả lời không bị trầm cảm nhưng mắc phải hai bệnh mãn tính hoặc hơn, có điểm số sức khỏe trrung bình là 71,8. Điểm số thấp nhất được nhận thấy nơi những người bị hai bệnh mãn tính hoặc hơn, phối hợp với một chứng trầm cảm : 56,1. Các tác giả kết luận rằng chứng trầm cảm có một ảnh hưởng trên sức khỏe lớn hơn cơn đau thắt ngực, suyễn, viêm khớp hoặc đái đường. Họ kêu gọi các thầy thuốc cần cảnh giác hơn về chẩn đoán và điều trị bệnh.Trong trường hợp bệnh mãn tính phối hợp với chứng trầm cảm thì sự điều trị thường chỉ đặc biệt hướng vào những triệu chứng thuần vật lý mà không chú ý đến những triệu chứng trầm cảm. « Trầm cảm phải trở nên một ưu tiên trong săn sóc y tế, nhằm hạn chế chừng nào có thể được tỷ lệ mắc bệnh và tàn phế liên kết với chứng bệnh này. Điều này được thực hiện trong tinh thần theo đuổi sự cải thiện tình trạng sức khỏe của dân chúng trên thế giới ». Các tác giả kết luận như vậy. ( LE JOURNAL DU MEDERCIN 18/9/2007) 4/ DIESEL VÀ NHỒI MÁU CƠ TIM Việc tiếp xúc với sự ô nhiễm do giao thông đường xá càng ngày càng bị quy cho là nguyên nhân của nguy cơ tim mạch, nhưng người ta không biết được các cơ chế được vận dụng. Một nhóm nghiên cứu người Anh và Thụy Điển đã thực hiện một nghiên cứu bằng cách cho bệnh nhân đau tim tiếp xúc với hơi bốc của diesel để xác định vai trò của ô nhiễm không khí lên chức năng của cơ tim, huyết quản và tan sợi huyết (fibrinolytique). Nicholas Mills (Anh) và các cộng sự viên đã tiến hành một công trình nghiên cứu.Họ cho 20 người đã bị nhồi máu cơ tim (infarctus du myocarde) tiếp xúc trong thời gian một giờ, hoặc với khí thải (gaz d’échappement) diesel (300 microgramme/m3), hoặc với khí được thanh lọc, trong lúc nghỉ ngơi và trong lúc thể dục có mức độ. Các chức năng tan sợi huyết và vận mạch đã được đo lường 6 giờ sau khi bệnh nhân được cho tiếp xúc Các kết quả chứng tỏ rằng sự gia tăng nhịp tim đáp ứng với thể dục giống nhau trong hai loại tiếp xúc ( khí ô nhiễm và khí được thanh lọc). Nếu trên điện tâm đồ sự hạ xuống của đoạn ST gây nên bởi thể dục đều hiện diện nơi tất cả các bệnh nhân, thì sự thiếu màu cục bộ cơ tim gia tăng trong trường hợp tiếp xúc với diesel. Trái lại, sự tiếp xúc này không làm trầm trọng sự loạn chức năng vận mạch (dysfonction vasomotrice) đã có trước đây nhưng làm giảm sự phóng thích activateur tissulaire du plasminogène. Theo các tác giả, sự tiếp xúc ngắn ngủi với khí thải diesel gây nên sự thiếu máu cơ tim và cản khả năng tan sợi huyết nội tại (capacité fibrinolytique endogène) nơi những bệnh nhân bị bệnh tim. Các cơ chế gây thiếu máu và huyết khối được phát hiện có thể giải thích một phần quan sát dịch tễ học, theo đó việc tiếp xúc với các phần tử do sự đốt cháy (particules de combustion) được liên kết với các hậu quả tim mạch khác nhau trong đó có nhồi máu cơ tim.( LE JOURNAL DU MEDECIN 21/9/2007) 5/ NƯỚC NHO VẮT TỐT CHO TIM VÀ CÁC MẠCH MÁU Các nhà nghiên cứu của Madrid đã yêu cầu 15 người có sức khỏe tốt và 26 người được điều trị bằng thẩm tách máu (hémodialysé) (là những người có nguy cơ về bệnh tim cao hơn), uống mỗi ngày 100 ml nước nho vắt. Sau 2 tuần, tất cả những người tình nguyện có nồng độ cholestérol LDL (cholestérol xấu) hạ thấp và nồng độ cholestérol HDL (cholestérol tốt) tăng cao. Nơi những bệnh nhân đang được điều trị bằng thấm tách máu, tỷ suất giữa cholestérol toàn thể và HDL (một chỉ dấu của các bệnh tim mạch) đã giảm một cách quan trọng (gợi ý giảm nguy cơ). Các nhà khoa học đã tìm kiếm nơi những bệnh nhân thấm tách máu những nồng độ protéine MCP-1 (một chỉ dấu của phản ứng viêm liên kết với các bệnh tim mạch). Sau 3 tuần uống nước nho vắt, các protéines này đã giảm 56%. Nhiều công trình nghiên cứu đã chứng tỏ rằng nước nho vắt giúp giãn các huyết quản bằng cách làm dễ sự phóng thích monoxyde d’azote.( SCIENCES ET AVENIR 9/2007) 6/ ĐẬU NÀNH VÀ CHỨNG MÃN KINH 45% các cơn bừng mặt (bouffées de chaleur) sẽ bớt đi với đậu nành (soja)... Một công trình nghiên cứu của Hoa Kỳ chứng tỏ rằng đậu nành làm giảm những triệu chứng khó chịu gây nên bởi thời kỳ mãn kinh. Số cơn bừng mặt giảm 45% trong trường hợp tiêu thụ thức ăn giàu đậu nành. Trong các nước phương Tây, 60 đến 90% các phụ nữ trong thời kỳ mãn kinh bị những cơn bừng mặt. Tỷ lệ này thấp hơn nhiều nơi các đàn bà châu Á : chỉ 10-25% các phụ nữ châu Á bị những cơn bừng mặt trong thời kỳ mãn kinh. Các kết quả của một công trình nghiên cứu của Hoa Kỳ mới đây xác nhận giả thuyết cho rằng sự tiêu thụ nhiều đậu nành trong các nước châu Á đóng một vai trò quan trọng trong việc làm giảm tỷ lệ này. 60 phụ nữ từ 48 đến 65 tuổi đã theo đuổi một chế độ ăn uống có lợi về mặt tim mạch, trong 2 thời kỳ ( mỗi thời kỳ kéo dài 8 tuần).Trong thời kỳ 8 tuần đầu tiên, một phần protéine của chế độ ăn uống được thay thế bởi các quả đậu nành (noix để soja) chứa isoflavone và những protéines của đậu nành (25 g/ngày). Trong thời kỳ 8 tuần thứ hai, cùng chế độ ăn uống nhưng lần này không có sự thay thế protéines bởi các quả đậu nành. Các phụ nữ tham dự công trình phải ghi nhận số lần cơn bừng mặt mỗi ngày. Cuối mỗi thời kỳ họ được yêu cầu điền một bảng câu hỏi về chất lượng đời sống của họ. Các kết quả của công trình nghiên cứu chứng tỏ rằng một chế độ ăn uống giàu đậu nành đã làm giảm hầu như một nửa số lần các cơn bừng mặt mà các phụ nữ mãn kinh phải chịu đựng.. Ngoài ra bảng câu hỏi xác nhận rằng sự tiêu thụ đậu nành cải thiện đáng kể chất lượng của cuộc sống.( LE JOURNAL DU MEDECIN 21/9/2007) 8/ THUỐC LÀ LÀM GIA TĂNG NGUY CƠ SA SÚT TRÍ TUỆ Những người hút thuốc lá gia tăng nguy cơ phát triển chứng sa sút trí tuệ. Hiệu quả này kém rõ rệt hơn nơi những người có allèle APOE4. Đây là kết quả của công trình nghiên cứu Rotterdam. Monique Breteler (Erasmus Medical Center, Rotterdam) và nhóm nghiên cứu đã theo dõi 6868 đàn ông và phụ nữ tuổi 55 hoặc hơn ( tuổi trung bình là 69,5).Vào lúc khởi đầu công trình nghiên cứu, không có ai có những dấu hiệu của chứng sa sút trí tuệ (démence). Các tác giả tìm kiếm mối liên hệ giữa nghiện thuốc lá và sự phát triển chứng sa sút trí tuệ trong tập thể được khảo sát này.Vào lúc công trình nghiên cứu bắt đầu, 26,6% những người tham dự là những người nghiện thuốc tích cực, và 41,6% là những người trước đây đã nghiện thuốc lá. Suốt trong một thời kỳ theo dõi trung bình 7,1 năm, 10,3% những người tham dự đã phát triển chứng sa sút trí tuệ. Trong ¾ các trường hợp đó là bệnh Alzheimer. Sau khi đã điều chỉnh về tuổi và giới tính, các tác giả đã ghi nhận nơi những người hút thuốc lá một gia tăng đáng kể nguy cơ phát triển chứng sa sút trí tuệ, so với những người đã không bao giờ hút thuốc. Các nhà nghiên cứu cũng đã nhận xét rằng các tác dụng của thuốc lá được quan sát đặc biệt ở những người không mang allèle APOE4.( LE JOURNAL DU MEDECIN 14/9/2007) 7/ NHẠC LÀM BỚT TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO Sự kích thích thính giác làm gia tăng tốc độ trung bình của lưu lượng máu trong động mạch não trung (artère cérébrale moyenne). Một nhóm nghiên cứu của bệnh viện đại học Zagreb (Croatie) đã theo dõi những biến đổi này nơi những bệnh nhân là nạn nhân của tai biến mạch máu não do thiếu máu cấp tính (accident vasculaire cérébral ischémique aigu). Công trình nghiên cứu bao gồm 113 người (trong đó 52 bệnh nhân không được điều trị bằng cho thuốc tan huyết khối ), được nhập viện trong 24 giờ sau tai biến mạch máu não do thiếu máu cục bộ, và 61 người dùng làm chứng có sức khỏe tốt.Tốc độ trung bình của lưu lượng máu của động mạch não trung được ghi bởi Doppler transcranien. Nơi những người bị tai biến mạch máu não, chỉ có động mạch phía bị thương tổn là được thăm khám, trong khi đó nơi những người chứng, cả hai động mach đều được ghi. Sau đó, các tốc độ trung bình của lưu lượng máu đã được theo dõi trong khi bệnh nhân được cho nghe nhạc thư giãn trong 2 phút. Khởi đầu, các bệnh nhân bị tai biến mạch máu não có tốc độ trung bình của lưu lượng máu trong động mạch não trung thấp hơn so với những người chứng. Trong 2 nhóm, người ta ghi nhận tốc độ trung bình tăng cao, đáp ứng lúc nghe nhạc.Thời gian cần thiết để có được sự gia tăng này trong nhóm tai biến mạch máu não cao hơn nhiều so với nhóm kiểm chứng. Kết luận : Mặc dầu các bệnh nhân (là nạn nhân của một tắc nghẽn của động mạch não trung) có lưu lượng màu bị giảm trong động mạch bị thương tổn, nhạc vẫn là một kích thích thính giác có hiệu quả.Tuy nhiên, thời gian đáp ứng với âm nhạc của những bệnh nhân này dài hơn so với những bệnh nhân lành mạnh.( GENERALISTE 20/9/2007) BS NGUYỄN VĂN THỊNH