Trong xã hội Nhật Bản trước thế chiến thứ hai, những người phụ nữ mang chức phận geisha được coi là biểu trưng của tài hoa, mực thước, mang lại niềm vui cho những quý ông bằng tiếng đàn, điệu múa, lối ăn nói hoạt bát, duyên dáng... Được yêu quý, trọng vọng, nhưng theo quy luật của nghề nghiệp, họ phải chôn chặt những khát khao thầm kín, ngay cả tình yêu trong thế giới đầy "chuẩn mực". Tất cả để tôn vinh nghề "làm đẹp cho đời chứ không phải kinh doanh thân xác".

Từ bao thế kỷ nay, những nàng geisha "tài nữ" luôn được các vị khách giàu có, quý tộc của Nhật Bản xúm xít vây quanh, vì họ là ngôi sao của các phòng trà, các tiệm ăn sang trọng.

Geisha - em là ai?

Rất nhiều người vẫn nghĩ rằng geisha là một dạng của gái "bán hoa" cao cấp, vì họ được trả tiền để giải khuây cho các khách hàng nam giới lắm tiền. Nhưng thực tế không phải vậy. "Chuyện bán mình cho khách không bao giờ xảy ra, dù chỉ một lần trong suốt lịch sử geisha tại cố đô Kyoto này. Các geisha chỉ hát, múa và trò chuyện với khách hàng mà thôi. Đó mới là công việc của họ, để giúp khách khuây khỏa và thư giãn" - Anh Susumu Harema, quản lý phòng trà Ichi khẳng định.

Trong một gian buồng nhỏ ở phòng trà Ichi, maiko và geisha ngồi sát cạnh khách, rót rượu, chơi nhạc, hát và múa... Maiko thường trẻ hơn, cách trang điểm có phần lòe loẹt hơn geisha. Còn geisha, trông cô có vẻ điềm đạm, cao quý, thoát tục. Quỳ gối trên một tấm thảm mây tatami, lộng lẫy bên trong tấm áo kimono màu xanh lục, mái tóc được bới hết sức cẩn thận bên trên một khuôn mặt giống như búp bê bằng sứ, mắt sắc như dao, đôi má hồng và đôi môi mọng đỏ.

Không chỉ có sắc, tất cả geisha đều có giọng hát thiên bẩm và một cơ thể uyển chuyển mềm dẻo. Cảm giác như mọi chuyển động cơ thể, từ điệu múa đến cung cách rót rượu đều mềm mại như dải lụa.

Đa số khách hàng nam giới tìm đến geisha không phải với mục đích thấp hèn. "Khi ở cạnh một geisha, bạn sẽ cảm thấy thư giãn mà quên đi những lo toan, sức ép thường nhật của cuộc sống bên ngoài. Bạn sẽ không bao giờ nói với cô ấy về những hóa đơn tiền nước, tiền thuê nhà hay những khoản nợ của mình. Họ làm cho bạn có cảm giác như mình là một người đặc biệt". Peter, một người chuyên nghiên cứu về thế giới geisha suốt một thập kỷ qua cho biết.

Còn với những geisha, họ làm nghề này trước hết vì đam mê, và vì đam mê đó họ sẵn sàng sinh nghề tử nghiệp. Cô Ayaka - một geisha cho biết: "Đó là một loại hình nghệ thuật. Chúng tôi chính là những người gìn giữ truyền thống, văn hóa và nghệ thuật Nhật".

Con đường trở thành geisha

Để trở thành geisha là một hành trình gian nan, khổ luyện. Chỉ những người thực sự quyết tâm và say mê mới có thể theo đuổi sự nghiệp. Rất nhiều người vẫn tưởng rằng maiko và geisha "bán mình vào nghề" là để trả nợ. Nhưng trên thực tế, đó là sự lựa chọn của chính họ, và họ phải tìm mọi cách để thuyết phục chủ nhân phòng trà nhận mình vào làm... Trước đây, các geisha thường được đào tạo từ nhỏ. Những người trưởng thành gần như không thể học làm geisha.

Nhưng ngày nay để trở thành một geisha  cũng đơn giản hơn. Rất nhiều cô gái muốn một cuộc sống khác đã giã từ văn phòng công ty để đến với nghề geisha. Những ngày đầu, một geisha tập sự (maiko) phải trợ giúp các việc vặt trong nhà song song với việc tiếp thu các quy tắc vỡ lòng. Thường phải mất ít nhất nửa năm để một cô gái trở thành maiko, sau đó lại mất thêm ít nhất 4 năm nữa để họ thu thập đủ điểm số và trở thành geisha.

Một quy định bắt buộc là các maiko phải chờ đến khi qua 20 tuổi mới có thể được nâng lên thành geisha. Chính vì điều kiện trở thành geisha khá "thông thoáng" và hiện tại thực tế có không ít những kiểu biến tướng làm lệch bản chất thật sự của một geisha mà hiện nay tại Nhật người ta vẫn tranh cãi về việc như thế nào mới gọi là một geisha đích thực.

Một geisha giỏi làm việc ở Atami có thể kiếm được 70.000 USD hoặc hơn thế trong một năm. Trừ các khoản như trang điểm, áo kimono trị giá khoảng 12.000 USD gửi cho hiệp hội, lượng tiền các cô có được vẫn nhiều hơn những người làm việc văn phòng. Nhiều người còn làm thêm để nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, trở thành geisha với mục đích kiếm tiền chỉ là con số ít ỏi. Bởi hành trình vào nghề geisha rất khó khăn, vất vả, "vòng đời" của nghề thì ngắn, chưa kể những nỗi khổ của nghề mà chỉ người trong cuộc mới hiểu.

Đa số những phụ nữ thời nay muốn trở thành geisha vì họ thấy công việc thú vị chứ không phải vì sẽ kiếm được nhiều tiền. Seiko, một geisha 26 tuổi, nói: "Tôi bị cuộc sống của geisha quyến rũ. Nó cũng khác công việc bình thường. Bạn không thể biết sẽ được gặp ai. Có thể, vị khách đó là người rất nổi tiếng trên truyền hình". Thực tế, Seiko là geisha thuộc hàng top ở quận Asakusa nhưng chỉ kiếm được 165 USD trong hai giờ làm việc, bằng 75% so với đồng nghiệp.

Tuy nhiên, sau hào quang của một geisha tài sắc, thực tế mà họ đối diện không khác gì cuộc đời của một kỹ nữ. Hy sinh quãng đời thanh xuân, dùi mài rèn luyện để trở nên tuyệt mỹ trong mắt đàn ông, nhưng quyền được yêu, bộc lộ mơ ước thầm kín của geisha lại bị tước bỏ. Thân phận của họ sau tấm màn kín chỉ như những "người vợ hờ".

Quy luật khắc nghiệt ấy là mẫu số chung của các geisha, chỉ một số ít geisha có một gia đình hạnh phúc như bao người phụ nữ bình thường khác, nhưng có lẽ phải là những người đàn ông đủ bản lĩnh và tình yêu thương lắm mới có thể chấp nhận vợ mình theo nghiệp geisha.

Bí mật đời geisha

Cuộc sống của Ichimame là một chuỗi lặp lại của những buổi tiệc tùng, những tiệm làm tóc, bộ kimono sang trọng, các giờ học muá... Hơn hết thảy là hàng tiếng đồng hồ ngồi như tạc tượng trước gương, tô vẽ cho khuôn mặt trắng bệch như phấn và cặp môi đỏ như màu máu.

Ấy thế mà cô gái 18 tuổi người Nhật này vẫn tìm ra được thời gian để viết blog - trang blog đầu tiên được viết ra bởi một geisha tập sự. Nó đã hé ra một cánh cửa nhỏ, dẫn độc giả bước vào một thế giới được phủ quanh bởi muôn vàn bí ẩn, những câu hỏi và sự khó hiểu.

Từ bao thế kỷ nay, những nàng geisha "tài nữ" luôn được các vị khách giàu có, quý tộc của Nhật Bản xúm xít vây quanh, và họ luôn là ngôi sao của các phòng trà, các tiệm ăn sang trọng.

Nhưng bước vào thời kỳ hiện đại, trước sự cạnh tranh khốc liệt từ các hộp đêm, các quán bar và tiệm karaoke mọc lên nhan nhản khắp đường phố, các nàng geisha của cố đô Kyoto cũng không thể ngoảnh mặt quay lưng với công nghệ cao.

Chậm rãi và từ tốn, họ bước vào thế kỷ 21 với những website cá nhân, những bài học tiếng Anh. Một số thậm chí còn tham gia làm người mẫu và đi tour trình diễn ở nước ngoài.

Nằm trong một dãy nhà xây toàn bằng gỗ trong một con phố hẹp ở Kamishichiken, quận lâu đời nhất trong số 5 "quận Geisha" của Cố đô, phòng trà Ichi trông chả có vẻ gì là mái nhà của một blogger.

Thế nhưng chính tại đây, trong suốt 12 tháng qua, Ichimame đã miệt mài viết về những nỗ lực hàng ngày của cô để có thể chơi được thành thạo cây đàn shamisen 3 dây, thổi được sáo flute shakuhachi và lướt đi như mây theo những vũ đạo truyền thống đầy phức tạp và rối rắm.

Được thể hiện bằng một văn phong du dương đậm chất Kyoto, trang blog ichi.dreamblog.jp đã thu hút lượng hit lên tới vài ngàn mỗi tháng. Hơn ai hết, độc giả của cô háo hức được dòm ngó và xé toang tấm màn bí ẩn vẫn bao quanh thế giới nổi tiếng kín đáo và trầm mặc của các geisha.

Quỳ gối trên một tấm thảm mây tatami, lộng lẫy bên trong tấm áo kimono màu xanh lục, mái tóc được bới hết sức cẩn thận bên trên một khuôn mặt giống như búp bê bằng sứ, Ichimame viết trên blog rằng cô "khuyến khích" tất cả những cô gái trẻ đang ôm mộng thành geisha khác.

Cũng giống như Ichimame, nhiều cô gái trẻ đã nộp đơn xin làm maiko (tức geisha tập sự) từ năm 15 tuổi. Nhưng thường thì khi tiếp xúc với các quy củ ngặt nghèo của nghề này, nhiều người trong số họ đã đổi ý.

Thập niên 20 của thế kỷ trước, có tới hàng chục ngàn geisha hoạt động ở Nhật Bản, nhưng ngày nay, theo thống kê sơ bộ, cả Kyoto chỉ còn lại 280 người cả geisha lẫn maiko mà thôi.

"Số người trụ lại được thật sự rất ít. Tôi hy vọng trang blog nhỏ này sẽ giúp một tay cho họ, những cô gái trẻ thực sự muốn trở thành geisha", Ichimame bộc bạch. Và quả thực, Ichimame đã động viên thành công một cô gái khác vào làm maiko ở cùng phòng trà với mình. Có cả thảy 3 maiko và 1 geisha đang làm việc trong phòng trà này.

Trong một bài viết gần đây, Ichimame có mô tả cặn kẽ cách cô trang điểm cho khuôn mặt của mình, bao gồm cả việc tán loại phấn trắng "oshiroi" đặc biệt. "Phía dưới mắt, tôi kẻ một vệt đỏ mờ mờ. Sau đó, tôi tô má bằng màu hồng và cuối cùng là quệt lên môi một loại son đỏ trộn với nước".

Những người bán giấc mơ

Susumu Harema, viên quản lý 35 tuổi của phòng trà Ichi (nơi Ichimame đang làm việc) luôn cảm thấy các bộ phim và tiểu thuyết nước ngoài đã hiểu sai và thể hiện sai thế giới của geisha.  Nhiều người ngoại quốc tưởng rằng geisha là một dạng của gái "bán hoa" cao cấp, vì họ được trả tiền để giải khuây cho các khách hàng nam giới lắm tiền.

"Thực tế hoàn toàn khác. Chuyện bán mình cho khách không bao giờ xảy ra, dù chỉ một lần trong suốt lịch sử geisha tại cố đô Kyoto này. Các geisha chỉ hát, múa và trò chuyện với khách hàng mà thôi. Đó mới là công việc của họ, để giúp khách khuây khỏa và thư giãn", anh cho biết.

Ngay lúc này đây, nhiều người vẫn tưởng rằng maiko và geisha "bán mình vào nghề" là để trả nợ. Nhưng trên thực tế, đó là sự lựa chọn của chính họ, và họ phải tìm mọi cách để thuyết phục chủ nhân phòng trà nhận mình vào làm.

Những ngày đầu, một geisha tập sự (maiko) phải trợ giúp các việc vặt trong nhà song song với việc tiếp thu các quy tắc vỡ lòng. Thường phải mất ít nhất nửa năm để một cô gái trở thành maiko, sau đó, lại mất thêm ít nhất 4 năm nữa để họ thu thập đủ điểm số và trở thành geisha.

Trong một gian buồng nhỏ ở phòng trà Ichi, maiko và geisha ngồi sát cạnh khách, rót rượu, chơi nhạc, hát và múa... Mục đích duy nhất là giúp cho các vị khách giàu có cảm thấy thư giãn mà quên đi những lo toan, sức ép thường nhật của cuộc sống bên ngoài.

"Họ bán những giấc mơ. Mà giấc mơ đó thì chẳng bao giờ là ngồi tâm sự với bà vợ quàu quạu, khó tính ở nhà rồi", Peter MacIntosh, một cư dân lâu năm ở Kyoto cho biết. Peter đã dành suốt một thập kỷ qua để chụp hình, nghiên cứu và tuyển dụng geisha. Thậm chí, ông còn cưới một geisha làm vợ.

"Khi ở cạnh một geisha, bạn sẽ không bao giờ nói với cô ấy về những hóa đơn tiền nước, tiền thuê nhà hay những khoản nợ của mình. Họ làm cho bạn có cảm giác như mình là một người đặc biệt", Peter cho biết.

Với Ichimame, phần tuyệt nhất khi làm một maiko là thi thoảng được khách mời đến những nhà hàng đầu bảng tại Cố đô Kyoto, nơi mà những cô gái khác ở tầm tuổi cô chỉ dám mơ đến mà thôi. Ngoài ra, những lúc được giáo viên khen ngợi là "thanh nhạc có tiến bộ" cũng làm Ichimame sướng đến ngây ngất.

"Nhưng khó khăn thì nhiều lắm", Ichimame nói. "Một trong số đó là giữ cho mái tóc của bạn không bị bung ra bằng cách gối đầu lên một chiếc gối rất cao. Hồi đầu, tôi không tài nào ngủ được vì còn mải lo "Làm sao đây nếu như tóc bị hỏng?". Thế rồi tôi chìm vào giấc ngủ trong nỗi lo lắng lúc nào không biết".

Các maiko phải chờ đến khi qua 20 tuổi mới có thể được nâng lên thành geisha. Một khi đã "nâng bậc", họ sẽ ít phải mặc những bộ kimono sặc sỡ hơn. Hóa trang cũng đơn giản và đỡ lòe loẹt hơn.

"Tôi biết mình muốn trở thành geisha từ năm 11 tuổi, khi tình cờ xem thấy một geisha biểu diễn trong lễ hội viếng đền mùa xuân", Ichimame viết. Bố mẹ cô rất ủng hộ quyết định này, mặc dù hiện tại, cô chỉ được phép ghé thăm họ hai lần mỗi năm. Một lần vào dịp Năm mới, còn dịp kia là ngày lễ gia đình Obon hồi tháng 8.

Chịu trách nhiệm quản lý cuộc sống hàng ngày của Ichimame lúc này chính là bà chủ phòng trà, người được mọi người gọi là "Okaasan" (Mẹ). Okaasan sẽ quản lý mọi việc có liên quan đến Ichimame, từ hôm nay cô sẽ mặc bộ kimono nào cho đến khi nào thì cô bước ra để phục vụ khách hàng.

Trên thực tế, việc cô viết blog cũng phải nhận được cái gật đầu của Okaasan. Và cô đã cam kết với "Mẹ" rằng không hé răng nửa lời về những bí mật liên quan đến khách hàng của mình.

Trừ phi được một "mối quen" giới thiệu, nếu không người lạ đừng hòng bước chân vào thế giới của các nàng geisha và maiko bí ẩn.

Một thế giới e dè người lạ

Cách gần nhất để người ngoài gặp gỡ Ichimame, hoặc bất cứ geisha nào khác, là ghé thăm website riêng của cô.

Trừ phi được một khách hàng quen "dắt mối" giới thiệu, người lạ đừng hòng bước vào tiền sảnh của phòng trà, nơi sắp xếp lịch hẹn cho khách với geisha. Nhưng nếu như có sự ra mặt bảo đảm từ một khách VIP, kể cả khi bạn không phải người Nhật, phòng trà vẫn tiếp đón bạn như thường.

"Khi bước vào một nhà hàng, bạn sẽ hỏi quản lý ở đó rằng liệu họ có thể giới thiệu một maiko hay không. Nếu nhà hàng đó là "mối quen" của phòng trà, họ sẽ liên lạc và xin phép phòng trà cử maiko đến", viên quản lý Harema giải thích.

"Ngược lại, nếu bạn đường đột gõ cửa phòng trà và hỏi "Xin lỗi, tôi muốn gặp một maiko", tự động bạn chỉ nhận được cái lắc đầu mà thôi".

Harema cho biết thông qua blog của Ichimame, phòng trà Ichi hy vọng duy trì được truyền thống geisha quý giá. Họ cũng mong rằng nhờ blog, quận Kamishichiken sẽ trở nên nổi tiếng hơn. "Việc bảo tồn nền văn hóa này là chuyện rất quan trọng, nhưng đồng thời, việc mở cửa cho người ngoài ồ ạt bước vào cũng không phải chuyện hay. Thật khó để cân bằng giữa hai thái cực đó".

Sinh nghề, tử nghiệp - trừ phi kết hôn

Geisha là nghề nghiệp mà những maiko như Ichimame sẽ gắn bó suốt đời, trừ trường hợp họ lập gia đình. Khi ấy, theo quy định, họ bắt buộc phải nghỉ hưu.

Ichimame cười rúc rích khi được hỏi liệu cô có nghĩ tới chuyện kết hôn hay không. "Ồ, tôi thậm chí chưa từng nghĩ đến hai từ đó", cô nói. "Lập gia đình đồng nghĩa với việc rũ bỏ danh hiệu geisha. Vừa có chồng, vừa làm geisha là chuyện bất khả thi", Ichimame giải thích.

Trước Thế chiến II, nhiều geisha có được "nhà tài trợ" là các quý tộc giàu có. Họ đã chọn con đường làm "tình nhân" ngoài giá thú cho nhà tài trợ. Nhưng ngày nay, khó mà biết được liệu geisha có khi nào phải lòng khách hàng của họ hay không.

"Tất nhiên, khi gặp những doanh nhân giàu có, thành đạt, đẹp trai, có kinh nghiệm với phụ nữ, các geisha cũng không tránh khỏi sự nghiêng ngả", Peter MacIntosh nói. Tuy nhiên, "cần nhấn mạnh rằng geisha không phải kỹ nữ. Có sự khác biệt lớn giữa sự hấp dẫn và tình dục".

Nhờ vào thành công của những cuốn tiểu thuyết như "Hồi ức của một Geisha" và bộ phim chuyển thể từ tác phẩm đó (với diễn xuất của Chương Tử Di, Củng Lợi), Kyoto bỗng xuất hiện một ngành kinh doanh mới: du lịch geisha. Khách du lịch sẽ được bố trí một tối tiếp chuyện, thưởng thức tài nghệ của các geisha, cũng như có cơ hội khoác lên người bộ trang phục sặc sỡ của một geisha tập sự.

Ichimame nói rằng cô không phản đối chuyện khách du lịch ăn bận như một maiko, nhưng thừa nhận cô lo ngại mọi người sẽ hiểu sai về công việc này. "Mọi người tưởng rằng lúc nào maiko cũng mặc bộ kimono như vậy. Trên thực tế, chúng tôi không bao giờ bước vào siêu thị với kiểu đầu kiểu cách ấy".

Vào những ngày được nghỉ, Ichimame mơ được đến thăm những đất nước xa xôi, nơi cô chưa từng đặt chân đến. Đôi khi, các geisha được mời ra nước ngoài biểu diễn và Ichimame hy vọng một ngày nào đó, cô cũng có được cơ hội như vậy. "Tôi muốn đến Pháp, Ý và Hawaii. Tôi chưa bao giờ đặt chân lên máy bay, vì thế, đó sẽ là điều đầu tiên tôi muốn làm. Tôi có nhiều ước mơ lắm".

Theo Trọng Cầm