Giáo dục con cái : những cạm bẫy nên tránh

Cho dù thật tràn trề tình yêu thương con cái, nhưng các bậc cha mẹ tốt nhất thế giới đôi khi vẫn có thể sai lầm. Sau đây là những cạm bẫy nên tránh.

1. Khen ngợi quá nhiều hay quá ít : Đề cao đứa trẻ trước mắt nó, đó là điều tốt. Nhưng nếu hành động đó không đúng mức, đó lại là điều không tốt. Đứa trẻ chỉ mong nghe được lời khen ngợi sau mỗi nỗ lực dù nhỏ nhặt sẽ không biết được động cơ. Nó sẽ khó làm được các công việc bình thường và sẽ chẳng hoàn thành được gì nếu cha mẹ không đứng sau lưng.

Sự thái quá ngược lại cũng chẳng tốt gì hơn. Nếu bạn cứ luôn chỉ trích nó, sự thất bại là điều chắc chắn. Ba lời khen cho một lời chê trách là mức trung bình. Nếu vượt quá con số đó, có lẽ bạn đã không thành thật. Còn nếu chưa đến thế, bạn lại hơi quá nghiêm khắc đấy. Thường thì chỉ một lời cám ơn cũng đã đủ. Đừng quên tính đến tuổi của con bạn. Khi đứa con 6 tuổi giúp bạn lau chùi cửa kính, cũng nên khen ngợi dù nó để lại dấu tay bẩn trên kính. Ngược lại, không nên ngợi khen đứa con 10 tuổi chỉ làm việc cầm chừng, vì nó có thể làm hơn thế.

2. Đối xử với con cái như người lớn : Chẳng hạn bạn đi thuê băng vidéo cùng với 2 đứa con 7 và 8 tuổi. Chúng đòi xem “Terminator 2” và bảo rằng tất cả bạn bè của chúng đã xem cả rồi dù bạn cho biết rằng phim đó rất bạo lực. Đừng nên nhượng bộ. Con của bạn không có được sự phán đoán cũng như kinh nghiệm của bạn. Nếu bạn chiều theo, chúng sẽ trở nên đòi hỏi và đỏng đảnh.

Chẳng có gì buộc bạn phải biện minh cho mọi chuyện cả. Trẻ em nhạy cảm với hành động hơn là lời nói, và một câu trả lời dứt khoát như “bởi vì phải như thế” thường cũng đã đủ với chúng. Khi chúng đã lớn, lúc ấy bạn có thể đối thoại và hỏi ý kiến của chúng, nhưng vẫn giữ quyền quyết định. Bạn có thể để một đứa trẻ chọn lựa nhiều giải pháp (đánh răng trước hay sau khi thay đồ ngủ...), nhưng đừng hỏi chúng tựa hồ như chúng có quyền khước từ, chẳng hạn “Con có muốn đến bác sĩ với Ba chứ ?”

3. Mất kiên nhẫn : Những đứa lớn gây gỗ với nhau, còn đứa nhỏ lại khóc nhè, và bạn chịu hết nổi nên la mắng chúng. Chúng im bặt, sững sờ, nhưng bạn đã bị mất mặt. Trước khi đến mức đó, bạn nên vào phòng tắm một lúc. Khi đã lấy lại bình tĩnh, hãy nhìn thẳng vào đứa có lỗi và nói với nó bằng giọng nghiêm khắc. Chỉ nên la hét trong trường hợp cần kíp, chẳng hạn như khi ngăn một đứa trẻ để nó đừng bị bỏng lửa.

4. Áp dụng quy tắc một cách mù quáng : Đứa con 7 tuổi của bạn cười khẩy khi bạn bảo nó đi vào góc phòng nhưng bạn không dám thay đổi phương cách trừng phạt vì các nhà giáo dục đã bảo rằng nên nhất quán với chính mình. Đừng nên lẫn lộn nhất quán với sự cứng nhắc. Điều gì đúng đối với một lứa tuổi có thể không còn thích hợp với lứa tuổi khác. Để áp dụng sự trừng phạt tùy theo hoàn cảnh, bạn có thể chọn lựa nhiều cách :

* Tách biệt : Nếu muốn làm dịu một đứa trẻ đang quậy, hãy bắt nó vào phòng ngủ hay bảo nó ngồi lên ghế. Thời gian trừng phạt tùy theo độ tuổi : 2 tuổi thì 2 phút, 4 tuổi thì 4 phút...

* Cấm đoán : Tùy theo tuổi và sở thích của đứa trẻ, có thể phạt nó bằng cách không cho xem truyền hình hay gọi điện thoại...

* Thản nhiên : Những trận gây gổ, khóc nhè thường tự chấm dứt nếu chúng ta không để ý đến. Nên mềm dẻo về hình thức nhưng phải cứng rắn về bản chất. Bạn có thể để đứa con 11 tuổi chọn quần áo đi học nhưng không thể để nó tự ý nghỉ học. Cần biết rằng bạn có thể dung hòa khi cần, và con cái sẽ dễ dàng tuân theo những quy tắc của bạn mà chng không thể vi phạm. Cuối cùng, nếu sai lầm, đừng ngại thừa nhận điều đó. Lời xin lỗi không phải là dấu hiệu yếu đuối mà là tôn trọng người kia. Khi thừa nhận sai lầm của mình, bạn đã dạy cho trẻ biết nhận lỗi thay vì cứ khư khư bảo thủ ý kiến.

5. Đối xử với trẻ như nhau mà không cần biết đến độ tuổi và bản chất của chúng : Sự trừng phạt phải tùy theo bản chất của đứa trẻ. Chẳng có phương pháp phổ quát nào cả. Một biện pháp mang lại kết quả đối với một đứa bé trai hiền dịu có thể sẽ giống như sự khiêu khích đối với một em gái khó tính. Các đứa còn bé cần có những sự ngăn cấm để không cho chúng bất cẩn và đè nén tính hung hăng của chúng. Khi đã đến tuổi đi học, nên dạy cho trẻ sự tôn trọng người khác và quyền tư hữu. Những sự so sánh gợi đến ý thức công bằng rất hữu hiệu ở độ tuổi này. “Con có muốn người khác làm hỏng lọ nước màu của con không ? Vậy mà con đã làm thế với hộp phấn trang điểm của chị con đấy”.

6. Không trừng phạt : Đứa trẻ không nhận ra hậu quả hành động của nó sẽ khó sửa chữa được. Điều nghiêm trọng không phải trừng phạt mà là trừng phạt không đúng. Phải có một sự liên hệ giữa chế tài và lỗi lầm. Và sự chế tài cũng phải cân xứng với lỗi. Nếu cậu con trai về trễ vào chiều thứ bảy, bạn có thể cấm cậu ta ra ngoài vào sáng hôm sau hoặc buộc cậu phải rửa bát đĩa. Nhưng đừng cấm cậu ta tiếp bạn trong 6 tuần lễ.

Còn những hình phạt mạnh bạo lên thể xác, rất hữu hiệu trong tức thời, nhưng cuối cùng sẽ hại cho bạn. Đứa trẻ bị tát tay không học được cách chế ngự xung động mà chỉ biết chịu đựng luật của kẻ mạnh và sẽ áp dụng lên những kẻ yếu.

7. Tập làm nhà tâm lý : Cô con gái bé dẫm đạp lên đồ chơi của anh và bảo rằng rất ghét cậu ta. Đừng hỏi nó bằng giọng êm dịu : “Con yêu, hãy nói cho Ba nghe có chuyện gì thế ?” Thái độ này không đưa đến đâu cả. Ngược lại bạn nên can thiệp một cách cứng rắn. Nhiều bậc cha mẹ không làm gì cả để được yên thân. Tất cả các nhà tâm lý sẽ nói rằng cần phải chấm dứt một thái độ khó thể chấp nhận trước khi tìm hiểu lý do. Nếu đứa trẻ đánh bạn, hãy nắm lấy tay nó và nói với giọng nghiêm nghị : “Không ai đánh cha mẹ cả”. Chỉ sau đó bạn mới hỏi lý do giận dữ của nó.

8. Khen thưởng không đúng cách : “Nếu con không đổ nước bồn tắm xuống sàn, con sẽ được ăn kem sau bữa ăn”. Mua chuộc sự vâng lời của đứa trẻ tức là dạy nó rằng không tuân lời sẽ được trả giá. Và nó sẽ ghi nhớ rằng các nguyên tắc không quan trọng gì. Phần thưởng chỉ nên để củng cố sau đó cho một hành động. Chẳng hạn như bạn có thể thưởng kem cho con vì chúng đã tự xếp dọn đồ chơi mà không cần đợi nhắc nhở.

9. Mâu thuẫn giữa cha mẹ : Chẳng có gì bất an cho một đứa trẻ bằng khi nghe cha mẹ tranh luận về việc dạy dỗ nó. Nó sẽ nhanh chóng học cách lợi dụng người này để chống lại người kia. Bạn nên nhất trí trong kỷ luật. Hãy cùng quyết định về bài tập, công việc, giờ ngủ, những điều cấm đối với chúng, và đừng vi phạm dù bất kỳ lý do gì. Nếu vợ chồng bạn không đồng quan điểm về điểm gì, đừng nên thảo luận trước mặt con cái, và cố tìm ra điểm dung hòa. Bạn cũng có thể phân chia nhiệm vụ, chẳng hạn như một người lo xem chừng công việc trong nhà, người kia canh giờ đi ngủ của bọn trẻ. Tránh đừng để chỉ một người lo về kỷ luật, vì như thế bọn trẻ sẽ quậy phá khi người đó vắng mặt.

10. Bi thảm hóa sự việc : Cậu con trai 12 tuổi vừa bị một quả đấm của bạn bè. Đừng hỏi cậu ta đã làm gì để phải bị như thế. Nếu đi từ nguyên tắc rằng con bạn luôn có lỗi, cuối cùng bạn sẽ khiến nó tin rằng về bản chất nó rất xấu xa. Nên trách cứ hành động chứ đừng lên án con người. Phải bỏ đi những từ như “luôn luôn” và “không bao giờ”. Nên trách móc một cách rõ ràng, chẳng hạn như “Con đã không máng áo lên móc”. Đứa trẻ phải chắc chắn rằng nó có thể đáp ứng các mong muốn của bạn cho dù nó đã làm bạn thất vọng lần này. Và nếu nó có vấn đề, bạn hãy lắng nghe quan điểm của nó trước khi đưa ra ý kiến của bạn. Nó sẽ dịu lại nhanh hơn và dễ quay về lý lẽ hơn. Bởi vì nó biết rằng có thể tin tưởng vào bạn, và nó sẽ hành động tốt hơn.


MINH LUÂN

(theo Sélection - theo Khoa hoc)