|
Trẻ 12 tuổi học hỏi từ sai lầm
--
Crone đã
ghép kết quả fMRI với kiến thức
sẵn có về quá trình phát triển
của trẻ. “Theo tài liệu, dường
như trẻ con phản ứng tốt hơn với
lời khen ngợi và phẩn thưởng chứ
không phải chê trách hay hình
phạt”. Crone cũng có thể tưởng
tượng ra nguyên nhân của điều
này: “Thông tin phản hồi rằng
bạn không làm tốt điều gì đó thì
phức tạp hơn so với thông tin
rằng bạn làm tốt. Học từ sai lầm
phức tạp hơn là cứ tiếp tục học
theo cách cũ như trước đây. Bạn
sẽ phải tự hỏi bản thân mình
điều gì đã sai và tại sao lại
sai được”.
--- |
| |
Trẻ 8 tuổi có chiến lược học tập rất
khác biệt so với trẻ 12 tuổi và người lớn. Trẻ 8 tuổi
học chủ yếu từ những lời khen ngợi trong khi những câu
chê trách chắc chắn là không thể giúp trẻ nhận ra lỗi
lầm. Trẻ 12 tuổi có thể xử lý phản hồi tiêu cực tốt
hơn và dùng nó để học hỏi từ những lần mắc lỗi. Người
lớn cũng vậy nhưng hiệu quả hơn.
Vùng não kiểm soát nhận thức
Công tắc cho chiến lược học tập đã được minh họa trong
các nghiên cứu hành vi. Các nghiên cứu đó cho thấy trẻ
8 tuổi phản ứng thiếu chính xác và không cân xứng với
các phản hồi tiêu cực (lời chê trách). Nhưng có thể
thấy được công tắc đó trong não bộ, do nhà tâm lý học
phát triển Eveline Crone và các cộng sự thuộc Phòng
thí nghiệm nhận thức và não bộ Leiden phát hiện nhờ
nghiên cứu fMRI. Sự khác biệt có thể được quan sát chi
tiết tại vùng não chịu trách nhiệm kiểm soát nhận thức
nằm trong vỏ não.
Trường hợp đối lập
Ở trẻ tuổi 8 đến 9, các vùng nói trên phản ứng mạnh mẽ
với phản hồi tích cực (lời khen) và hầu như không phản
ứng với phản hồi tiêu cực. Nhưng đối với trẻ 12 đến 13
tuổi, cả người lớn cũng thế, thì mọi việc lại hoàn
toàn đối lập. “Trung khu kiểm soát” trong não bộ đối
với nhóm này lại phản ứng mạnh mẽ hơn đối với phản hồi
tiêu cực, phản ứng kém hơn với phản hồi tích cực.
Sự phân chia ba chiều
Crone cùng các cộng sự đã áp dụng nghiên cứu fMRI để
so sánh não bộ của 3 nhóm tuổi khác nhau: nhóm trẻ 8
đến 9 tuổi, nhóm trẻ từ 11 đến 12 tuổi, và nhóm người
lớn từ 18 đến 25 tuổi. Sự phân chia ba chiều này chưa
từng được thực hiện trước đây, phép so sánh nói chung
cũng được tiến hành giữa người lớn và trẻ em.
Điều không mong đợi
Bản thân Crone cũng rất ngạc nhiên với kết quả thu
được: “Chúng tôi dự đoán rằng não bộ của trẻ 8 tuổi sẽ
hoạt động chính xác như não bộ của trẻ 12 tuổi nhưng
có lẽ không phải như thế. Trẻ con luôn luôn học hỏi,
nên thông tin mới mẻ này có thể có tác động lớn đối
với những người muốn dạy con trẻ. Bằng cách nào chúng
ta có thể đưa ra hướng dẫn hiệu quả nhất cho trẻ 8
tuổi và trẻ 12 tuổi?”
Dấu tích và dấu chữ thập
Các nhà nghiên cứu cho hai nhóm trẻ và nhóm người lớn
từ 18 đến 25 tuổi thực hiện một bài tập máy tính nhỏ
trong khi họ đặt máy quét MRI. Bài tập yêu cầu ba nhóm
phải tìm ra quy tắc. Nếu làm đúng thì dấu tích sẽ xuất
hiện trên màn hình máy tính còn nếu làm sai thì dấu
chữ thập xuất hiện. Máy quét MRI giúp tìm ra bộ phận
nào trong não được kích hoạt.
Học theo một cách khác
Kết quả đang ngạc nhiên đã khiến Crone phải suy nghĩ.
“Chúng ta bắt đầu suy nghĩ ít hơn về vấn đề ‘tốt’ hay
‘không tốt lắm’. Trẻ 8 tuổi có thể học cực kỳ hiệu quả
chỉ khi chúng học theo một chiến lược khác”.
Học từ sai lầm rất phức tạp
Crone đã ghép kết quả fMRI với kiến thức sẵn có về quá
trình phát triển của trẻ. “Theo tài liệu, dường như
trẻ con phản ứng tốt hơn với lời khen ngợi và phẩn
thưởng chứ không phải chê trách hay hình phạt”. Crone
cũng có thể tưởng tượng ra nguyên nhân của điều này:
“Thông tin phản hồi rằng bạn không làm tốt điều gì đó
thì phức tạp hơn so với thông tin rằng bạn làm tốt.
Học từ sai lầm phức tạp hơn là cứ tiếp tục học theo
cách cũ như trước đây. Bạn sẽ phải tự hỏi bản thân
mình điều gì đã sai và tại sao lại sai được”.
Đó có phải là kinh nghiệm?
Đó có phải sự khác biệt giữa trẻ 8 và 12 tuổi là kết
quả của kinh nghiệm hay là kết quả của quá trình phát
triển não bộ? Cho đến nay vẫn chưa có ai tìm được câu
trả lời. Crone cho biết: “Nghiên cứu về não bộ như thế
này mới chỉ thực hiện được trong khoảng 10 năm trở lại
đây. Vẫn còn rất nhiều câu hỏi cần phải được giải đáp.
Nhưng sự kết hợp giữa não bộ trưởng thành và kinh
nghiệm có thể giải thích cho vấn đề này”.
Vùng não phản ứng với phản hồi tích cực
Có một vùng trong não bộ phản ứng mạnh mẽ với phản hồi
tích cực đó là hạch đáy (basal ganglia) nằm ở bên
ngoài vỏ não. Hoạt động của vùng này không thay đổi.
Nó vẫn duy trì ở tất cả mọi lứa tuổi dù là người lớn,
hay trẻ em cả ở nhóm 8 tuổi và nhóm 12 tuổi.
Tham khảo:
Anna C. K. van Duijvenvoorde, Kiki Zanolie, Serge A.
R. B. Rombouts, Maartje E. J. Raijmakers, and Eveline
A. Crone. Evaluating the Negative or Valuing the
Positive? Neural Mechanisms Supporting Feedback-Based
Learning across Development. The Journal of
Neuroscience, 17 September 2008
Trà Mi (Theo ScienceDaily)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Công
việc:
