|
Đinh Bộ Lĩnh (Đinh Tiên Hoàng: 924
- 979) quê ở động Hoa Lư, châu Đạ Hoàng (nay là
huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình), từ nhỏ đã thông
minh hơn người. Trưởng thành vào thời loạn lạc, sứ
quân cát cứ, Đinh Bộ Lĩnh đã chiêu tập nhân dân
nổi dậy, lần lượt dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất
đất nước. Năm 986, Đinh Bộ Lĩnh xưng Hoàng Đế, đặt
tên nước là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư tiếp tục
củng cố sự toàn vẹn quốc gia, xây dựng chính quyền
vững chắc và quân đội hùng mạnh, làm cơ sở cho
thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Tống sau này.
Theo truyền thuyết, một bà mẹ họ Đàm một lần ra
đầm làng tắm, về nhà bà thấy trong người khác lạ.
Sau đó, bà sinh một cậu con trai, mắt sáng như sao.
Theo lời chiêm tinh của thầy địa lý, cậu bé này sẽ
trở thành vị vua, vì dưới đầm có huyệt đế vương.
Cậu bé đó là Đinh Bộ Lĩnh, sinh năm 924, nguyên
quán động Hoa Lư, châu Đại Hoàng (nay là huyện Hoa
Lư, tỉnh Ninh Bình). Cha là Đinh Công Trứ làm nha
tướng của Dương Đình Nghệ, giữ chức thứ sử Châu
Hoan. Đinh Bộ Lĩnh mồ côi cha từ bé. Thuở thiếu
thời, ông tỏ ra thông minh hơn người, được bạn
chăn trâu suy tôn làm thủ lĩnh.
Vào độ tuổi trưởng thành, Đinh Bộ Lĩnh là người có
khí phách phi thường và nung nấu ước mong lập nên
nghiệp lớn. Khi ông vua cuối cùng của vương triều
Ngô mất (Ngô Xương Văn) năm 966, thừa lúc đất nước
không có chủ, hào trưởng khắp nơi nổi dậy chiếm
giữ các quận ấp, lập ra 12 sứ quân. Sử cũ gọi là
loạn 12 sứ quân.
Đinh Bộ Lĩnh vốn là con quan đứng đầu một châu, có
uy thế lại thu phục được nhân tâm bằng tài năng
của mình và lại chiếm giữ được một vùng khe động
hiểm trở nên đã đứng ra đảm trách gánh vác sơn hà.
Là người có tài thao lược, Đinh Bộ Lĩnh đã dùng
mọi kế sách trong nhiều trường hợp, tùy thực trạng
mỗi sứ quân mà tìm cách đánh thích hợp, hoặc bằng
quân sự, hoặc bằng liên kết, hay dùng mưu dụ hàng.
Một trong số 12 sứ quân là Trần Lãm (xưng là Trần
Minh Công) là một trong những sứ quân mạnh về kinh
tế, lại chiếm giữ vùng đất quan trọng là Bố Hải
khẩu (cửa biển, nay là vùng thị xã Thái Bình).
Đinh Bộ Lĩnh đã liên kết với ông (Đại Việt sử ký
toàn thư).
Địa bàn hoạt động của Đinh Bộ Lĩnh được mở rộng,
quân số, binh lương ngày càng lớn mạnh. Được sự
ủng hộ của nhân dân, ông đánh đâu thắng đó, nên
được gọi là Vạn Thắng vương. Hai sứ quân Ngô Nhật
Khánh chiếm giữ Đường Lâm (nay thuộc huyện Ba Vì,
tỉnh Hà Tây) và Ngô Xương Xí chiếm Bình Kiều (Triệu
Sơn, Thanh Hóa) là con cháu Ngô Vương. Đinh Bộ
Lĩnh đã dùng mưu hàng phục được Ngô Nhật Khánh,
hàng phục được cả Ngô Xương Xí.
Đinh Bộ Lĩnh đi tới đâu, đều được nhân dân góp sức
ủng hộ tới đó. Với những sứ quân mạnh như Đỗ Cảnh
Thạc, Nguyễn Siêu, ông đã dùng cung kiếm tiến quân
kết hợp với mưu lược. Đỗ Cảnh Thạc chiếm vùng Đỗ
Đông Giang (Thanh Oai, Hà Tây) có cung thành chắc
chắn và hào sâu bao quanh. Theo thần phả Độc nhĩ
đại vương, Đỗ Cảnh Thạc là người trí dũng mưu lược,
nên phải bàn mưu tính kế mà đánh. Ban đêm, Đinh Bộ
Lĩnh cho quân bao vây 4 mặt thành và tiến đánh bất
ngờ. Đỗ Cảnh Thạc quân tướng không ứng cứu được
nhau, bèn bỏ thành chạy. Hai bên giao tranh hơn
một năm sau, Đỗ Cảnh Thạc bị thua.
Nguyễn Siêu chiếm Tây Phù Liệt (Thanh
Trì, Hà Nội). Đinh Bộ Lĩnh bày binh bố trận giao
chiến. Nguyễn Siêu thua, phải ngầm qua sông xin
cứu viện sứ quân khác. Đinh Bộ Lĩnh biết tin, bèn
sai võ sĩ nửa đêm phóng lửa đốt doanh trại. Quân
Nguyễn Siêu tan. Các sứ quân Kiều Công Hãn, Kiều
Thuận, Nguyễn Thủ Tiệp, Phạm Bạch Hổ... đã thất
bại ngay từ trận đánh đầu của Đinh Bộ Lĩnh. Đất
nước thống nhất. Loạn 12 sứ quân đã dẹp xong.
Năm 968 Đinh Bộ Lĩnh được suy tôn lên ngôi Vua,
ông lấy hiệu là Tiên Hoàng đế, đặt tên nước là Đại
Cồ Việt, lấy Hoa Lư làm kinh đô. Tháng mười năm
979, ông bị chi hậu nội nhân Đỗ Thích giết, thọ 56
tuổi, táng ở sơn lăng Trường Yên.
Vì công lao của Đinh Bộ Lĩnh, nhà sử học Lê Văn
Hưu viết trong "Đại Việt sử ký toàn thư": "Tiên
Hoàng nhờ có tài năng sáng suốt hơn người, dũng
cảm mưu lược nhất đời, đương lúc nước Việt ta
không có chủ, các hùng trưởng cát cứ, một phen cất
quân mà mười hai sứ phục hết. Vua mở nước dựng đô,
đổi xưng Hoàng Đế, đặt trăm quan, lập sáu quân,
chế độ gần đầy đủ, có lẽ ý Trời vì nước Việt ta mà
sinh bậc thánh triết..."
Đinh Bộ Lĩnh, ông Vua xứ hoa lau, người lớn lên
trong thời bình, lập nghiệp trong dẹp loạn, đã
xứng đáng là người giữ vị trí trụ cột trong việc
củng cố quốc gia thống nhất, tập quyền trong thế
kỷ thứ 10.
Đinh Bộ Lĩnh là người tạo tiền đề cho thắng lợi
của cuộc kháng chiến chống Tống năm 981 của nhân
dân ta dưới sự lãnh đạo của Lê Hoàn. |
