|
Lý Công Uẩn
(974-1028)
(Giáo
sư Trần quốc Vượng)
Truyền thuyết Lý Công Uẩn [= Lý Thái Tổ]
Thiên Ðô chiếu:
Thái tổ họ Lý tên Công Uẩn, người làng Cổ Pháp, thuộc
tỉnh Bắc Ninh.
Ông sinh năm Giáp Tuất (974), định ngôi năm Canh Tuất
(1010) và mất năm Mậu Thìn (1028). Lý Công Uẩn là con
nuôi của thiền sư Lý Khánh Văn từ năm 3 tuổi và truyền
thuyết vẫn cho rằng ông là con của Vạn Hạnh.
Cũng theo truyền thuyết, ông thân sinh ra Công Uẩn nhà
nghèo khó, đi làm ruộng thuê ở chùa Tiêu Sơn, huyện An
Phong, phải lòng một tiểu nữ rồi nàng có mang. Nhà sư
thấy thế đuổi đi nơi khác. Hai vợ chồng mang nhau đi,
đến chỗ rừng Báng, mỏi mệt ngồi nghỉ mát. Chồng khát
nước, xuống chỗ giếng giữa rừng uống nước, chẳng may
sẩy chân, chết đuối. Vợ chờ lâu không thấy, đến giếng
xem thì đất đã đùn lấp giếng, khóc lóc một hồi, rồi
vào ngủ nhờ ở chùa ứng Tâm gần đấy.
Ông sư chùa Ứng Tâm, đêm hôm trước nằm mê thấy ông
Long thần báo mộng rằng: "Ngày mai dọn chùa cho sạch,
có Hoàng đế đến". Nhà sư tỉnh dậy, sai tiểu quét dọn
sạch sẽ, chực đợi từ sáng đến chiều chỉ thấy một người
đàn bà có mang xin ngủ nhờ. Được vài tháng, có một đêm
thơm nức cả chùa, nhà sư trông ra tam quan, thấy sáng
rực lên. Nhà sư sai bà hộ chùa ra thăm thì người đàn
bà ấy đã sinh một đứa con trai, hai bàn tay có bốn chữ
son: "Sơn hà xã tắc". Sau đó, trời bỗng nhiên nổi cơn
mưa to gió lớn, mẹ chú bé chết ngay sau khi sinh con
và chú bé ở lại với nhà sư. Khi 8, 9 tuổi chú bé được
nhà sư cho theo học sư Vạn Hạnh ở chùa Tiêu Sơn.
Công Uẩn lớn lên, khảng khái, chí lớn. Do có công, ông
được làm quan thời vua Thiếu đế nhà Lê. Khi vua Thiếu
Ðế bị giết, ông ôm thây vua khóc. Vua Ngọa triều khen
là trung, cử ông làm Từ tướng quân chế chỉ huy sứ,
thống lĩnh hết quân túc vệ.
Theo truyền thuyết, bấy giờ ở làng Cổ Pháp có cây gạo
cổ thụ bị sét đánh tước lần vỏ ngoài, trong thân cây
gạo có mấy câu sấm:
Thụ căn điểu điểu
Mộc biểu thanh thanh
Hòa đao mộc lạc
Thập bát tử thành (*)
...
Vạn Hạnh xem câu sấm ấy, biết điềm nhà Lê đổ, nhà Lý
sắp lên, bảo Công Uẩn rằng: "Mới rồi tôi thấy lời phù
sấm kỳ dị, biết rằng họ Lý cường thịnh, tất dấy lên cơ
nghiệp. Nay xem trong thiên hạ người họ Lý rất nhiều
nhưng không ai bằng ông là người khoan từ nhân thứ,
được lòng dân chúng mà binh quyền nắm trong tay. Người
đứng đầu muôn dân chẳng phải ông thì còn ai đương nổi
nữa".
Lý Công Uẩn sợ câu nói ấy tiết lộ, phải nhờ người đem
giấu Vạn Hạnh ở chùa Tiêu Sơn.
Khi vua Ngọa triều mất, vua kế tự còn nhỏ, ông cầm
quân túc vệ trong chốn cung cấm. Có quan chi hậu là
Đào Can Mộc mưu với các quan triều, lập ông lên ngôi
Hoàng Đế.
Ông lên ngôi, thấy kinh đô Hoa Lư hẹp, nên năm 1010
thay đổi đến Đại La thành. Nhân có điềm rồng vàng bay
lên, mới đổi tên gọi là thành Thăng Long (tức Hà Nội
bây giờ).
Ông ở ngôi vua 18 năm. Là người của một dòng họ lớn,
lâu đời, có nhiều nhân vật tiếng tăm, cộng với khiếu
thông minh bẩm sinh đã được nhập thân văn hóa ở một
vùng đất văn minh, văn hiến, là con đẻ - con nuôi -
con tinh thần của những vị cao tăng xuất sắc, Lý Công
Uẩn thực sự là người con ưu tú của trung tâm kinh tế -
văn hóa Lục Tổ - Cổ Pháp thế kỷ 10. Ông đã cùng triều
Lý làm rạng danh vùng đất quê ông và viết nên những
trang sử oanh liệt trong lịch sử dựng nước và giữ nước
của dân tộc Việt Nam.
Vì ông sinh ra ở chùa ứng Tâm cho nên chùa ấy bây giờ
có tên là chùa Dặn. Và ngôi huyệt chỗ giếng trong rừng
Báng năm xưa, những gò ở xung quanh trông giống như
hoa sen nở tám cánh cho nên nhà Lý truyền ngôi được
tám đời.
Nơi ông sinh ra nay thuộc làng Đình Bảng, huyện Từ Sơn,
tỉnh Bắc Ninh.
Giáo sư Trần quốc Vượng
____________
* Theo chữ Hán các chữ "hòa", "đao", "mộc" hợp lại
thành chữ "Lê"; các chữ "thập", "bát", "tử" hợp thành
chữ Lý.
|
|
|
