̣Trần
Khắc Chung được sách nói đến như một viên
tướng oai hùng tài giỏi của nhà Trần nước
Đại Việt và mối tình ngang trái của ông với
Công chúa Huyền Trân. Nàng công chúa diễm
kiều con gái út Vua Trần Nhân Tông, một
tuyệt thế giai nhân với sắc đẹp rực rỡ qúy
phái, vợ của Quốc vương Chiêm Thành Chế Mân.
Vua Trần Nhân Tông là một vị vua nhân đức và
rất từ ái trong việc trị dân. Vì hạnh phúc
và sự yên bình của Đại Việt, tránh cảnh
chiến tranh với nạn binh lửa giữa hai nước,
nhà vua gả Công chúa Trần Huyền Trân sang
Chiêm Quốc làm vợ Chế Mân, một ông vua khá
lớn tuổi so với tuổi của nàng. Chế Mân yêu
mến sắc đẹp tuyệt vời của Huyền Trân Công
Chúa và trong sính lễ dâng lên Quốc Vương
Đại Việt để xin cưới nàng, Chế Mân đã trao
lại hai miền đất châu Ô, châu Rí. Cuộc hôn
nhân của Huyền Trân không những giúp Đại
Việt lấy lại được những vùng đất đai đã mất,
còn tạo được tình hòa hiếu giữa Đại Việt và
Chiêm Quốc. Chỉ tiếc là triều đình nước
Chiêm không thiếu kẻ phản phúc và bọn sứ
đoàn nhà Nguyên không khoanh tay ngồi nhìn
hai nước Chiêm - Việt kết thân. Đó cũng là
nguyên do tạo cái chết cho Vua Chế Mân.
Kết hôn năm 1306, nhưng chỉ gần một năm sau
Huyền Trân Công chúa đã thành góa phụ. Vua
Chế Mân chết, Trần Khắc Chung rất lo lắng và
xót xa cho Công chúa Huyền Trân phải sống
cảnh đơn chiếc tại cung đình ở một xứ sở xa
xôi giữa những người xa lạ với nỗi uất ức vì
mất hai châu Ô và Rí (và mối hận cả ba châu
Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính vua Chiêm Chế Củ
dâng vua Lý hai trăm năm trước) sẽ khiến
nàng phải trải qua lắm cảnh đọa đày đau khổ
về sau, kể cả sự nguy hiểm cho bản thân
nàng, qua kinh nghiệm ngày Công chúa về
Chiêm Quốc được tấn phong Hòang Hậu đã súyt
chết vì chén trà có độc của bà Hòang Hậu
đương thời vợ trước Vua Chế Mân. Trần Khắc
Chung đã tâu với Vua Anh Tông về phong tục
hỏa thiêu của Bà La Môn và mối lo sợ rằng
Công chúa Huyền Trân sẽ bị đưa lên giàn hỏa
thiêu chết theo Vua Chế Mân. Được sự chấp
thuận của Vua Anh Tông, Trần Khắc Chung lập
kế vào Chiêm Quốc cướp Công chúa Huyền Trân
đưa về Đại Việt. Trên đường về, theo sử
sách, trong ba tháng thuyền trôi lênh đênh
trên sóng nước, hai người đã yêu thương và
gần gủi nhau.
Ngòi bút của Ngô Viết Trọng cho chúng ta
thấy rõ, ngay từ ngày còn ở tại nước nhà,
thời gian Công chúa Huyền Trân được Vua Anh
Tông chuẩn bị cho nàng trước khi được đón về
làm Hòang Hậu Chiêm Quốc, Huyền Trân phải
học tiếng Chiêm và phong tục tập quán của
Chiêm Quốc. Trần Khắc Chung đã là người phụ
giúp trong việc dạy dỗ Công chúa Huyền Trân
về những học hỏi nêu trên. Vẻ đẹp khuynh
quốc của Huyền Trân, tính nết dịu dàng đoan
thục của nàng công chúa ở tuổi cập kê, sự
thông minh xuất chúng cùng cái nhìn thấy rõ
mọi việc qua đôi mắt và tấm lòng nhân hậu
trong sáng của nàng đã chinh phục trái tim
Quan Hành Khiển Đại thần Trần Khắc Chung.
Trần Khắc Chung đã yêu nàng và vô hình chung
là người lo lắng cho an nguy của Công chúa.
Ngô Viết Trọng đã tạo cho người đọc cảm giác
trung thực hơn về một nhân vật Trần Khắc
Chung lừng lẫy qua những dữ kiện lịch sử
được kể lại trong lời văn không bóng bẩy
trau chuốt. TRẦN KHẮC CHUNG so với những áng
văn chương lãng mạn trử tình có thể được gọi
là thiếu âm hưởng của thiên nhiên và chất vị
thơ mộng của cảnh vật, cho ta cảm giác đọc
một quyển sách sử hơn là một quyển tiểu
thuyết lịch sử. Nhưng không vì thế mà ngòi
bút ông mất đi lực lôi cuốn do bố cục chặt
chẽ của sách và phối hợp của một sở học
phong phú cùng công trình nghiên cứu dồi
dào, thế nên, những dữ kiện lịch sử được ông
viết, mang cái sâu sắc có được như khi đọc
Tam Quốc Chí. Sách cũng cho ta một nhận thức
có phần khác biệt hơn những nhận thức đã có
trước đây, đặc biệt về mối tình giữa Trần
Khắc Chung và Trần Huyền Trân. Đó là việc
người đọc có được một cái nhìn khách quan và
thi vị hơn.
Trần Khắc Chung và Huyền Trân Công chúa là
một mối tình đã được các thi nhân văn sĩ thi
vị hóa, bi kịch hóa hay lãng mạn hóa làm cho
người đọc khó thấy rõ một điều đó là tình
yêu chân thật. Có thể ảnh hưởng văn hóa
trong nếp sống của xã hội ngày xưa đã làm
ngòi bút các sử gia thời Trung Đại mang tính
khe khắc lên án hơn là cho người đọc cơ hội
thấy được cái đẹp của một mối tình không
trọn. Mỗi thời đại có một lối nhìn, bằng
cách phát biểu khe khắt hay phóng khóang, đã
vô tình, nhiều hay ít, làm nặng ngòi bút của
người viết khi chuyển đạt một sự kiện lịch
sử đến người đọc.
Sách cho thấy Trần Khắc Chung là người đa
tài, ông rất tài hoa và ông đã đào luyện
Huyền Trân Công Chúa thành vị Hòang hậu
Chiêm Quốc thông rõ ngôn ngữ và phong tục
tập quán của xứ nầy. Nếu là tình yêu vị kỷ
ông đã không dốc hết sức mình ngày đêm đào
luyện một Công chúa Huyền Trân có thể sống
thỏai mái nhờ biết ngôn ngữ của Chiêm Quốc
lại được kính nể khi thông rõ tập quán phong
tục của nước đó. Ông đã dốc lòng chỉ dạy và
lo lắng không những về những vấn đề trên mà
ông còn là người đã động viên tinh thần Công
chúa làm nàng hăng hái học hỏi và có được
kết quả tốt đẹp, nếu không nói là quá bất
ngờ, ngòai cả dự tính của nhà vua.
Thời gian từ ngày Trần Khắc Chung dẫn phái
đòan sang Chiêm Quốc để giải cứu Công chúa
Huyền Trân cho đến khi đưa được Công chúa về
lại nước là một năm. Chính sự chậm trể nầy
đã tạo lời thị phi. Những diễn tiến tại
Chiêm Quốc, những tai nạn xảy ra cho ông, cả
đến giờ phút ông thuyết phục được Vua Chiêm
là Chế Chí lập đàn chiêu hồn bên bờ sông, để
ông thừa cơ cướp Công chúa đem xuống thuyền
nhẹ đậu bên sông và những tháng ngày chạy
trốn trôi nổi trên sông theo giòng nước xuôi
về Đại Việt là những sự kiện linh động nhờ
tài trí và sự ứng phó tài giỏi của ông.
Phần Huyền Trân Công chúa, nàng có rung động
hay không trước một vị tể tướng oai phong
tài giỏi. Thời gian gần gủi qua bao tháng
ngày được Trần Khắc Chung làm thầy giảng
dạy, có thể Công chúa đã rung động. Và trên
hành trình dài xa thẳm khi Trần Khắc Chung
hộ tống đưa nàng sang Chiêm Quốc. Rồi một
năm sau đó trên con thuyền trôi theo sông
nước từ Chiêm Quốc trở về Đại Việt trong ba
tháng trời, nàng có cảm nghĩa cử khí khái và
sự can đảm của Trần Khắc Chung, người đã
không quản nguy hiểm lập kế cứu nàng đem về
Đại Việt sau khi Chế Mân chết.
Sự rung động giữa trang quốc sắc thiên hương
và người hùng xứ Đại Việt có hay không. Nếu
không, hóa ra hai người là gỗ đá. Nếu có,
thì mối tình nầy đi đến đâu. Chữ «tư thông»
các sử gia đã dùng thật quá khe khắt. Huyền
Trân vì yêu qúy Cha là một vị anh quân, một
người cha tòan thiện sẽ không có thái độ
«bôi nhọ» như thế. Huyền Trân trong trái tim
của Trần Khắc Chung là hình ảnh của một
người tình trong sáng ngây thơ, ông yêu
Huyền Trân không phải với ý đồ chiếm giữ, mà
ông yêu Huyền Trân với ý tưởng tôn thờ vì
lòng ông đầy nỗi rung cảm lẫn kính trọng
nàng. Dĩ nhiên khi đã yêu nàng, ông sẽ mơ
tưởng được gần gủi được ôm ấp nàng trong
vòng tay ấm áp của ông, nhưng không vì thế
mà ông có ý định cưỡng đọat. Nghĩa là cưỡng
chiếm lòng ông và cả lòng nàng, để cùng đưa
nhau vui hưởng lạc thú xác thịt. Vậy thì, ở
đây ta thấy được nỗi lòng của cả hai. Một
mối tình không trọn nhưng tòan hảo và tuyệt
đẹp. Không trọn vì không đạt được sự nồng ấm
của ái ân chồng vợ trong niềm tha thiết muốn
được gần nhau. Đẹp và toàn hảo vì đích thực
đó là tình yêu.
Trở về lại Đại Việt, chỉ một thời gian ngắn,
và sau khi vua cha từ trần, Huyền Trân đi tu
tại một ngôi chùa trên núi. Danh phận Công
chúa Huyền Trân hay Hòang Hậu Chiêm Quốc đã
không còn hiện hữu trên cõi trần tục, nàng
đã thí phát quy y. Sau khi thọ Bồ Tát Giới,
Huyền Trân Công chúa mang pháp danh Hương
Tràng và tu ở chùa Quảng Nghiêm (Nam Định).
Nàng công chúa đoan thục con gái yêu qúy của
vua Trần Nhân Tông, vị vua lỗi lạc của nhà
Trần, đã theo bước chân giải thóat của vua
cha. Vị vua nước Đại Việt đã từ bỏ ngai vàng
đi tu trở thành Trúc Lâm Đầu Đà trên Yên Tử
Sơn. Trúc Lâm Đại Sĩ chính là Vua Trần Nhân
Tông, là Sơ Tổ Thiền phái Trúc Lâm, người đã
khai sáng tông phái Thiền Trúc Lâm của Việt
Nam.
Đọc TRẦN KHẮC CHUNG của Ngô Viết Trọng ta có
thể thấy được rằng Trần Khắc Chung thật sự
yêu Huyền Trân Công Chúa, và Tể Tướng Trần
Khắc Chung thực sự yêu đất nước Đại Việt.
Trần Khắc Chung đã làm quan lớn qua bốn
triều đại các vua Trần Nhân Tông, Trần Anh
Tông, Trần Minh Tông, Trần Hiến Tông trong
những chức vụ quan trọng như Đại hành khiển,
Tể tướng, Thượng thư, Ngự Sử đại phu, Đại an
phủ kinh sư, Quan nội hầu, Sư bảo. Trần Khắc
Chung là một người văn tài tuyệt giỏi, và
đến cuối đời ông đã đạt được địa vị cực
phẩm. Những tranh chấp dưới trướng vua không
tránh khỏi. Huệ Vũ Vương chết vì hành động
thái độ của chính ông ta. Việc Trần Khắc
Chung bị bôi nhọ khi mồ mả của ông bị kẻ
gian đập phá là một việc khá đau lòng. Việc
đục tên ông ra khỏi Văn Miếu là một việc khá
khe khắt.
Trong phần Lời Ngỏ tác gỉa Ngô Viết Trọng
viết rằng : «Mong muốn gợi được chút cảm
hứng cho những người vẫn thắc mắc mối tình
giữa Trần Khắc Chung và Huyền Trân công chúa
là chuyện có thật hay chỉ là chuyện hoang
đường. Tập trung một số tài liệu thu thập
được từ nhiều phía, gạn lọc lại để xây dựng
nên tập tiểu thuyết TRẦN KHẮC CHUNG, ước
mong của người viết là làm sao phác họa lại
chân dung nhân vật lịch sử này được gần với
sự thật hơn!».
Ngô Viết Trọng đã đạt được mong ước của mình
một cách trung thực nhờ đi sát những dữ kiện
lịch sử và hấp lực của ngòi bút qua sở học
của ông. Viết về Trần Khắc Chung và Huyền
Trân Công chúa có thể các sử gia đã đúng khi
cho rằng hai người yêu nhau. Và nếu thực sự
họ đã yêu nhau thì đây là một mối tình tuyệt
đẹp của lòai người.
Ngòi bút của Ngô Viết Trọng đã phác họa cho
người đọc những dữ kiện của thời gian và
không gian, cùng hai nhân vật, một Trần Khắc
Chung tài hoa oai hùng, và một Công chúa
Huyền Trân thánh thiện với sắc đẹp tươi mát
rực rỡ. Ngô Viết Trọng đã dành cho độc gỉa
cơ hội dùng tư tưởng và nhận xét của riêng
mình để vẽ nên một mối tình, trên 700 năm
rồi vẫn còn là một nguồn cảm hứng phong phú,
làm đẹp đời sống của chúng ta.
UYÊN HẠNH
7.5.2009
(@ KhoaHoc)
