LTS. Ngày Thứ Bảy 22 tháng 1, 2011,
Diễn Đàn Thế Kỷ vừa đăng bài “Một Cốt Cách Ở Đời –
vài cảm nghĩ khi đọc Cuối Cùng của Võ Phiến” của Đỗ
Nghê, tức bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc.
Với bút hiệu Đỗ Nghê, bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc đã đến với
làng văn nghệ miền Nam từ trước 1975. Học giả Nguyễn
Hiến Lê khi đề tựa tập "Những tật bệnh thông thường
trong lứa tuổi học trò" của Đỗ Hồng Ngọc (năm 1972)
đã viết: "Một bác sĩ mà lại là một thi sĩ thì luôn
luôn làm cho chúng ta ngạc nhiên một cách thú vị".
Với bài trả lời phỏng vấn của báo Giác Ngộ sau đây,
bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc lại cho chúng ta nhiều điều thú
vị khi giải thích lời chúc “thân tâm an lạc” mà
người Việt Nam thường gửi cho nhau nhân dịp năm mới,
với cái nhìn vừa khoa học vừa thiền học.
*
- Mùa xuân, người con Phật hay chúc nhau câu "Chúc
cho năm mới thân tâm thường an lạc", câu chúc ấy
mang ý nghĩa như thế nào trong cách nhìn của một bác
sĩ y khoả
- BS.Đỗ Hồng Ngọc:
Thì ý nghĩa là mong cho "thân tâm thường an lạc" chứ
còn như thế nào nữa! Lời chúc có lẽ muốn nói rằng
mong cho thân thì luôn luôn (thường) an mà tâm thì
luôn luôn lạc! Mà ta biết thân thì bất tịnh, tâm thì
vô thường… Cho nên lời chúc nhiều khi chỉ là lời
chúc! Tuy vậy, ta cũng có thể biến lời chúc thành sự
thật được nếu ta biết cách. Một nhà báo phỏng vấn cụ
già trên 100 tuổi bí quyết sống trường thọ mà vui
khỏe, cụ nói có bí quyết gì đâu, chẳng qua sáng nào
thức dậy tôi cũng tự hỏi mình hôm nay mình nên sống
ở thiên đàng hay ở địa ngục… rồi lưỡng lự một chút,
tôi chọn thiên đàng!
- Theo bác sĩ, như thế nào là thân an lạc?
- Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) định nghĩa "Sức
khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well
being) về thể chất, tâm thân và xã hội, chớ không
phải chỉ là không có bệnh hay tật". Như vậy để "thân
tâm thường an lạc" rõ ràng phải gồm cả 3 yếu tố: Thể
chất (physical), tâm thần (mental) và xã hội
(social). Thân an lạc tức thể chất (physical) an và
lạc. An và lạc đây hiểu là một trạng thái
well-being. Ta đều biết thân là do "tứ đại" hợp
thành, thì sự hòa hợp của tứ đại rõ ràng là điều
kiện để thân an lạc. Cơ thể ta có chừng hơn chục
ngàn tỷ tế bào hình thành, luôn luôn biến dịch.
Chẳng hạn hồng cầu trong máu, cứ ba tháng đã được
thay thế toàn bộ bằng lứa hồng cầu mới... Tôi hiểu "tứ
đại" người xưa nói đây là bốn nguyên tố chính: C, H,
O, N (Carbon là lửa, Hydro là nước, Oxygen là gió,
và Nitrogen là đất)… hợp thành các proteine - cấu
trúc tế bào và các chất liệu sinh lý khác của sinh
vật- cùng với rất nhiều các nguyên tố khác như sắt,
đồng, chì, kẽm, calci, phospho… trong cơ thể chúng
tạ Các chất đó tương tác, tương ứng qua lại với nhau
và nếu chúng điều hòa được thì ta sẽ "an lạc", còn
không thì ta bệnh. Chẳng hạn thiếu một loại viatmin
thì ta sinh bệnh mà thừa nó cũng lại sinh bệnh, chớ
không phải cứ uống vitamin càng nhiều càng tốt đâu!
Thân bất tịnh nhưng lại tịnh trong sự hòa hợp của "tứ
đại" đó vậy! Nói khác đi, bảo nó vô thường mà thiệt
ra là… thường, vì nó luôn luôn phải thay đổi không
ngừng như thế!
- Và tâm an lạc là thế nàỏ
- Ôi, hỏi gì mà khó quá! Nếu thân là "physical" thì
tâm là "mental" trong định nghĩa nói trên. Tâm vốn
như khỉ như ngựa, an sao nổi! "Như như bất động"
được thì tâm mới an. Nhưng còn lâụ Ta sống trong một
xã hội quay cuồng, điên đảo, toàn cầu hóa, thế giới
phẳng, tràn ngập thông tin… càng dễ làm cho tâm bất
an. Có thể nói thân (physical) là Tứ đại thì tâm
(mental) chính là "Ngũ uẩn". Tôi cho rằng không nên
tách "sắc" ra khỏi "tâm". Có sắc rồi mới có thọ, có
thọ rồi mới có tưởng… phải vậy không? Vậy câu trả
lời là khi nhận ra được "Ngũ uẩn giai không"… thì
tâm an lạc. Nhưng, làm cách nào để nhận ra được cái
"Không" đó?
- Cần phải làm gì để có thân tâm an lạc, thưa bác sĩ?
- Có hai điều phải làm. Một là bản thân ta, hai là
xã hộị Vì như đã nói, để có well-being thì phải có
đủ ba yếu tố: thể chất, tâm thần, và xã hộị Yếu tố
xã hội phải được quan tâm nhiều hơn vì nó tạo ra môi
trường sống của tạ Bây giờ ra đường kẹt xe, khói bụi
mù trời, đi bộ trên lề đường cũng cảm thấy bất an...
thì sảng khoái sao nổỉ Bhutan, một xứ nhỏ ở chân núi
Hy Mã Lạp Sơn đã có một chính sách bảo vệ môi trường
thật tốt để mang lại hạnh phúc cho người dân. Họ
không đo đạc sự phát triển kinh tế bằng GNP, GDP như
các quốc gia khác mà đo bằng Tổng hạnh phúc quốc gia
(GNH=Gross National Happiness). Chạy theo phát triển
kinh tế ào ạt mà phá hủy tài nguyên môi trường là
một trọng tộị Còn yếu tố bên trong mỗi người thì đó
là sự rèn luyện bản thân. Có một lời khuyên trong y
học là SAFE (an toàn), tôi thêm chữ R thành SAFER
(an toàn hơn), là chữ viết tắt của các biện pháp:
Smoking (không thuốc lá), Alcohol (không rượu), Food
(dinh dưỡng đúng), Exercise (rèn luyện thể lực) và
Respiration (thở đúng phương pháp). Thực ra nó chính
là "Giới" và "Định" đó vậỵ Giới và Định tốt thì sẽ
dẫn đến Tuệ. Nói khác đi, giảm được "tham sân si" ta
mới có được thân tâm an lạc. Tuệ Tĩnh, thế kỷ XIV
nước ta cũng đã khuyên: "Bế tinh dưỡng khí tồn thần/
Thanh tâm quả dục thủ chân luyện hình" đó thôị
- Trong một bài trả lời phỏng vấn, bác sĩ có nói tới
nguyên nhân tạo ra các bệnh từ 60-80% là do stress.
Vì vậy, ngày nay con người bị stress nhiều nên có
nhiều bệnh hơn, lại là những bệnh nguy hiểm?
- Đúng vậỵ Stress là một phản ứng sinh học, giúp con
người thoát hiểm trước thú dữ, hòn tên mũi đạn ngày
xa xưạ Thế nhưng trong thời buổi hiện đại, stress
chính là sự căng thẳng trong đời sống, khiến cơ thể
lúc nào cũng căng cứng, phòng vệ, không thư giãn
được trong một thế giới vật chất đua đòi, đấu đá
tranh giành nên tình trạng stress đã âm thầm dẫn tới
những tác hại đến thân tâm. Một nghiên cứu của Đại
học Harvard cho thấy từ 60-90% các trường hợp bệnh
đến bác sĩ là do có nguồn gốc sâu xa từ stress. Bác
sĩ có thể chữa được cái đau trước mắt nhưng cái khổ
chập chùng đằng sau thì bác sĩ không quan tâm. Mà
con người thì đau và khổ luôn gắn với nhau, cái này
sinh cái kia và ngược lạị Hiện nay các dịch bệnh
không lây như tim mạch, tiểu đường… có nguồn gốc từ
stress như ta đã biết.
- Và, để chữa các bệnh nguy hiểm thì phải chữa cái
gốc là từ tâm (tinh thần)?
- Tùỵ Có khi cần mổ xẻ, có khi cần đến thuốc. Khi
stress vượt ngưỡng, đưa đến tình trạng tai biến, tâm
thần, tự tử, trầm cảm (depression)… Còn ngoài ra thì
phải luyện tâm, rèn tâm, làm sao giữ đời sống bớt
căng thẳng, cạnh tranh, đua đòi… chạy theo những giá
trị vật chất không ngừng phát triển. Ngày xưa đời
sống vật chất khó khăn hơn nhưng an nhàn hơn: Tháng
Giêng ăn Tết ở nhà/ Tháng Hai cờ bạc tháng Ba hội hè…
Bây giờ cũng có nhiều hội hè đó chứ nhưng giẫm đạp
nhau đến chết hàng loạt…
- Có một nhận định như thế này: "Khi càng phát triển
thì con người được đáp ứng nhiều giá trị vật chất
hơn. Tưởng như thế sẽ có hạnh phúc nhưng ai dè những
giá trị mà con người cứ đeo đuổi, tìm cầu ấy khi đạt
được lại làm người ta đánh rơi nhiều thứ quý báu như
sức khỏe và sự an lạc nơi tâm mình". Bác sĩ có suy
nghĩ như thế nào về điều đó?
- Cuộc sống vẫn cứ phải phát triển. Bạn thấy đó, nhờ
những tiến bộ "vật chất" đó mà nay ta có thiên lý
nhãn, thuận phong nhĩ, ta đã có thể "cân đẩu vân" tứ
phương và có đủ 72 phép thần thông chỉ trên một bàn
tay với vài cái nút bấm… Vấn đề là ở con người, nhận
thức nó ra sao, "thấy biết" (tri kiến) nó ra saọ
Thấy đúng thì sẽ nghĩ đúng và làm đúng. Chánh kiến
rồi mới chánh tư duy chớ phải không? Cho nên phải
nhìn dưới nhiều "nhỡn quan". Tôi rất thích "ngũ nhãn"
trong kinh Kim Cang. Phật cũng có "nhục nhãn" như
chúng ta đó chứ, có điều bên cạnh nhục nhãn đó còn
có nhiều thứ "nhãn" khác gọi chung là "Phật nhãn"
vậy!
- Là người, ai cũng có 8 cái khổ (khổ đế), trong đó
có bệnh tật và mất vui, bất an… BS chắc cũng có
những lúc như thế. Vậy, khi bệnh tật và sự bất an "gõ
cửa" thì bác sĩ ứng phó như thế nàỏ
- Thì có gì đâụ Biệt ly thì có "Biệt ly, nhớ nhung
từ đây, chiếc lá rơi theo heo may, người về có hay…"
(Dzoãn Mẫn). Còn gặp gỡ thì "Rừng núi dang tay nối
lại biển xa, ta đi vòng tay lớn mãi để nối sơn hà…"
(Trịnh Công Sơn)… Đằng sau cái khổ là cái lạc. Bờ
kia cái khổ là cái lạc. Thì thôi, gate, gate,
paragate, parasamgate... Bệnh hoạn cũng… cần thiết
cho cuộc sống đó chứ. Nó nhắc nhở ta nhiều thứ đó
chứ.
- Trong một bài trả lời phỏng vấn, bác sĩ có nói "Biết
tự tại để hạnh phúc", tự tại là một trạng thái của
tâm, hẳn là hơi khó đạt được nên rất nhiều người
than mình… không có hạnh phúc?
- Tự tại là sự tự do bên trong, vượt thoát những
ràng buộc, dính mắc. Khó. Không dễ chút nàọ Phải
ráng, phải tập. Có người đã bỏ lên núi, có người đã
trốn vào hang động, rừng sâụ Nhưng làm sao thoát
được cái tâm đeo đẳng bên mình? "Đối cảnh vô tâm mạc
vấn thiền", mấy ai làm được. Cư trần lạc đạo.… mấy
ai làm được. Biết tự tại là một ước mơ. Cho nên phải
rèn tập, phải quán tưởng… Có phải đó là thực sự "hành
thâm", từ bi hỷ xả chăng?
- Và trong cuộc sống của mình bác sĩ có hạnh phúc
không? Hạnh phúc nhất của ông là gì? Và theo bác sĩ,
hạnh phúc có thể được định nghĩa là sự an lạc thân
tâm?
- Tôi cũng không biết. Tôi không có thói quen xếp
hạng nhất nhì ba tư. Hạnh phúc có khi sờ sờ ra đó mà
ta không hay, cứ lo chạy đi kiếm tìm nơi khác. Hạnh
phúc đi rồi hạnh phúc đến, hạnh phúc đến rồi hạnh
phúc đi, cứ như hơi thở vậỵ Cứ để nó đến nó đị Sinh
trụ dị diệt. Vấn đề là làm sao để thấy nó, nhìn ra
nó. Hạnh phúc có thể định nghĩa như vậy được, sự an
lạc thân tâm. Nhưng nên nhớ câu hỏi "Làm thế nào để
an trụ tâm, làm thế nào đề hàng phục tâm" từ ngàn
xưa vẫn còn y đó. Loài người vẫn mãi đi tìm hạnh
phúc. Nhiều khi dừng lại thì thấy, nhưng đâu có dễ
phải không?
- Nếu dành một lời chúc cho độc giả báo Giác Ngộ thì
bác sĩ sẽ chúc câu gì?
- Chúc cho Năm mới thân tâm thường an lạc!
(Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc)
Thế giới tâm linh - Phụ trách :
TN .
1/2011.
Quế Trần sưu tầm.
