| |
MỐI TÌNH CỦA XUÂN HƯƠNG
(Bác sĩ Hồ Đắc Duy)
Xuân Hương là ai? chỉ biết nàng là chủ nhân của
ngôi Cổ Nguyệt Đường bên Hồ Tây, Thăng Long, nơi
xướng họa văn thơ của các mặc khách tao nhân đất
Hà Thành một thời.
Lưu Hương Ký là một tác phẩm của Xuân Hương, có
bài "Cảm cựu kiêm trình Cần Chánh học sĩ Nguyễn
Hầu - Hầu, Nghi-xuân, Tiên-điền nhân”:
Dậm khách muôn nghìn nỗi nhớ nhung,
Cậy ai tới đấy gửi cho cùng.
Mối tình chốc đã ba năm vẹn,
Giấc mộng rồi ra nửa khắc không.
Xe ngựa trộm mừng duyên tấp nập,
Phấn son càng tủi phận long đong.
Biết còn mảy chút sương đeo mấy,
Lầu Nguyệt năm canh chiếc bóng chong.
(Nhớ bạn cũ viết gửi Cần Chánh học sĩ Nguyễn Hầu
- Hầu, người ở Nghi-xuân, Tiên-điền).
Trần Thanh Mại nhận xét: "Lưu Hương Ký là tiếng
kêu thất vọng của một tình yêu thành thực, thủy
chung".
Trong văn học nước ta có 2 nhân vật mang tên
Xuân Hương sống cùng thời với nhau:
1/ Hồ Xuân Hương với Tổng Cóc, ông Phủ Vĩnh
Tường
2/ Xuân Hương, tác giả Lưu Hương Ký với Tốn
Phong, Nguyễn Hầu.
Có người cho 2 nhân vật này là một, có người cho
là 2 người khác nhau, điều này cho đến nay vẫn
còn nhiều nghi vấn...
Tác giả tập Lưu Hương Ký tên là Xuân Hương, tập
thơ gồm 24 bài thơ chữ Hán và 28 bài chữ Nôm.
Xuân Hương có khá nhiều bạn thơ và người tình
như Tốn Phong Thị, Mai Sơn Phủ, Thạch Đình, Cự
Đình, Thanh Liên, Chí Hiên.. Nguyễn Hầu, Trần
Hầu…
Trong Thơ truyền tụng của Hồ Xuân Hương, ta
không thấy có bóng dáng Tốn Phong, Trần Hầu,
Nguyễn Hầu, Mai Sơn Phủ v.v., và trong Lưu Hương
Ký cũng không thấy nói đến Tổng Cóc, ông Phủ
Vĩnh-Tường hay Chiêu Hổ. Văn phong và ý tưởng
của Thơ truyền tụng và Lưu Hương Ký lại rất khác
nhau khiến nhiều người nghĩ đây là 2 nhân vật
khác nhau.
Về tiểu sử Hồ Xuân Hương, theo các nhà nghiên
cứu như Nguyễn Hữu Tiến, Dương Quảng Hàm thì bà
là con ông Hồ Phi Diễn (1703-1786) ở làng Quỳnh
Đôi, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Ông thi đậu tú
tài năm 24 tuổi, dạy học ở Hải Hưng, Hà Bắc. Mẹ
của Hồ Xuân Hương họ Hà, quê ở Bắc Ninh. Trong
gia phả của họ Hồ ở làng Quỳnh Đôi có chép Hồ
Xuân Hương ở đời thứ 12, là con của Hồ Phi Diễn,
và sinh năm 1772, mất năm 1822, bà có 2 đời
chồng : Tổng Cóc và Ông Phủ Vĩnh Tường
Bà có một bạn thơ rất đỗi tri âm, tri kỉ là
Chiêu Hổ, nhưng Chiêu Hổ là ai thì chưa ai biết.
Tiểu sử của Xuân Hương tác giả của Lưu Hưong Ký
thì không ai biết. Ngay trong Thương Sơn thi tập
của Tùng Thiên Vương khi vãn cảnh hồ Tây, Tùng
Thiện Vương chỉ có viết như sau... “Chớ có dẫm
lên mộ Xuân Hương nhé. Vì ở dưới suối vàng, nàng
còn đang ôm mối hận rút nhầm" nhân dịp Tùng
Thiên Vương hộ giá vua Thiệu Trị ra Bắc Hà tiếp
sứ thần nhà Thanh năm 1842.
Trong nền văn học Việt Nam, nữ thi sĩ Hồ Xuân
Hương là một hiện tượng đặc biệt, không chỉ
trong nội dung và nghệ thuật sáng tác mà ngay cả
các văn bản sáng tác của nữ sĩ họ Hồ vẫn còn là
những vấn đề đặc biệt, cần tiếp tục nghiên cứu
tìm hiểu.
Việc dựng một tiểu sử về Hồ Xuân Hương, làm rõ
lại lịch của Xuân Hương tác giả của Lưu Hương Ký
và chứng minh hai nhân vật đó là một hay là hai
người khác nhau là đề tài làm cho nhiều người
say mê.
Bốn câu đầu của bài "Cảm cựu kiêm trình Cần
Chánh học sĩ Nguyễn Hầu - Hầu, Nghi-xuân,
Tiên-điền nhân” của Xuân Hương gởi cho Nguyễn
Hầu, nói lên nỗi nhớ nhung da diết cho một mối
tình thoáng chốc đã ba năm mà chừ đây chỉ một…
“giấc mộng rồi ra nửa khắc không” mà người tình
thì đang “xe ngựa trộm mừng duyên tấp nập” còn
mình thì thui thủi phận long đong.
Hầu, Nghi-xuân, Tiên-điền nhân là ai vậy ? Có
người đoán đó là Nguyễn Du bởi Nguyễn Du quê ở
Nghi-xuân, Tiên-điền, năm 1806 được phong chức
Đông Các Học sĩ, đến năm 1815 được vua Gia Long
đặc chuẩn thăng cho chức Hữu tham tri bộ Lễ sau
khi đi sứ nhà Thanh về. Tờ chiếu viết : Cần
chánh diện học sĩ Nguyễn Du học thuật rất ưu tú,
công vụ rất chuyên cần, nay qua các quan văn tấu
cử, đặc cách chuẩn y cho được thăng chức Hữu
tham tri bộ Lễ, tước Du Đức Hầu và cho phép được
tham dự các việc trong bộ… ngày 25 tháng 6 năm
1815 (Nguyễn Quảng Tuân). Nguyễn Du, tác giả
Truyện Kiều, là một con người tài hoa nhất mực.
Bài thơ nồng nàn tha thiết mà Xuân Hương gởi cho
người tình là Nguyễn Hầu hiện đang ở kinh đô Phú
Xuân.
Nguyễn Du (Nguyễn Hầu) đã viết 2 bài trong Nam
Trung tạp ngâm bài "Mộng đắc thái liên" (Mộng
thấy hái sen) “Ngẫu Hứng Ngũ Thư”, tập thơ chữ
Hán này đươc người đương thời khen ngợi.
Mọi người ai cũng cho rằng Nguyễn Hầu (Nguyễn Du)
vô tình, dửng dưng, không đoái hoài đến mối tình
cháy bỏng thiết tha da diết của nàng Xuân Hương
mà theo Tốn Phong người tình của nàng, kẻ đến
sau đã luôn luôn ca tụng sắc đẹp và tài văn thơ
của nàng.
Thông thường, những tay cao thủ thượng thừa
trong nghề chơi thơ xướng họa với nhau, đa phần
họ là những tay phù thủy chữ nghĩa, kết cấu và
tìm chữ nghĩa một câu thơ không phải là khó như
những thi nhân thường thường bậc trung mà cái
cao cường thâm hậu của họ là lồng ghép được ẩn ý
truyền điều muốn nói, một thông điệp muốn gởi
gắm cho những người đồng điệu cái gì.
Cách thức xướng họa hay những bài thơ được phổ
biến rộng rãi, nhưng thực ra đó là một bài thơ
chỉ dành riêng cho một người, hay là một thông
điệp và chỉ người đó mới hiểu được.
Chơi thơ kiểu này giống như làm câu đối, một
công án hay một bài kệ, một lời tiên tri như của
thiền sư Vạn Hạnh khi nói về Lý Công Uẩn thời
thơ ấu và nếu không phải là đồng điệu thì rất
khó giải mã, rất khó hiểu.
Nguyễn Du hay Nguyễn Hầu (có thể), Hồ Xuân Hương
hay Xuân Hương tác giả của Lưu Hương Ký (có thể),
Chiêu Hổ, vua Thiệu Tri… đều là những tay cự
phách trong làng thơ, họ là những tay phù thủy
chữ nghĩa.
Có phải Nguyễn Du vô tình hay không, xin đọc bài
giải mã này để thấy tình yêu của Nguyễn Du đối
với Xuân Hương tha thiết lãng mạn, nồng nàn nhớ
nhung quay quắt đến chừng nào.
乃約東鄰女(3/ 2 ) Nãi ước đông lân nữ Hẹn cùng cô
hàng xóm
不知來不知(3/ 3 ) Bất tri lai bất tri Không biết lúc
nào qua
水中有人影 (1/ 4 ) Thủy trung hữu nhân ảnh Bóng người
in dưới nước
隔花聞笑語(3/ 4 ) Cách hoa văn tiếu ngữ Có tiếng cười
sau khóm hoa
花以贈所畏(2/ 3 ) Hoa dĩ tặng sở úy Hoa tặng người
mình thích
實以贈所憐(2/ 4 ) Thực dĩ tặng sở liên Đài tặng người
phương xa
牽連不可斷(4/ 4 ) Khiên liên bất khả đoạn Vấn vương
không dứt được
明年不復生(5/ 4 ) Minh niên bất phục sinh Sang năm
gặp không nha ?
Và Nguyễn Du đã gởi thêm một bài nữa cho người
tình “Ngẫu Hứng Ngũ Thư”:
Tam nguyệt xuân thì trưởng đậu miêu
Thiên lý hương tâm dạ cộng trường
Tha nhật xuân phong hà xứ lai?
Cố hương can hạn cửu phương nông
(Tháng ba xuân đậu nẩy đều, Quê hương muôn dặm
dạ sầu theo, Gió xuân mai mốt về đâu biết, Quê
hương nắng hạn đã lâu ngày).
Chỉ có một mình Xuân Hương mới hiểu và giải mã
được hai bài thơ này và làm sao mà nàng không
nức nở khi đọc bài “Ngẫu Hứng Ngũ Thư” "Mộng đắc
thái liên" của Nguyễn Du viết, vì thế gian thì
chỉ riêng nàng và Nguyễn Du mới hiểu được cái ẩn
ngữ nằm trong đó. Đây là một chuyện phòng the
thầm kín, một chuyện riêng của 2 người, một tình
yêu tha thiết, nồng nàn cháy bỏng ở tuổi ngũ
thập tri thiên mệnh.
Và nếu như ta chỉ cần bỏ bớt đi 2 chử thì hóa ra
rằng
Xuân thì trưởng đậu miêu
Hương tâm dạ cộng trường
Xuân phong hà xứ lai?
Hương can hạn cửu phương
Mai mốt biết về đâu Hương? nắng hạn đã lâu ngày.
Đấy không phải một sự tình cờ mà một bài thơ có
sắp đặt mà chỉ những người trong cuộc mới cảm
nhận được mà thôi.
Nguyễn Du không phải là kẻ vô tình dửng dưng,
không đoái hoài đến mối tình cháy bỏng nồng nàn
thiết tha của nàng Xuân Hương mà là người tình
tuyệt vời, thông minh, tài hoa.
Một câu tình tứ da diết muôn năm, một rạo rực
xác thân đến như thế làm sao mà một người tình
lãng mạn như nàng không khóc được, không nhớ
được.
Tình yêu, nỗi nhớ nhung của Kiều đối với Kim
Trọng trên lầu Ngưng Bích trong truyện như thế
nào thì tình yêu và nỗi nhớ quay quắt của Nguyễn
Du đối với Xuân Hương trong đời ắt mãnh liệt hơn
nghìn lần.
Kiếp này thôi thế thì thôi
Kiếp sau xin được làm người chung thân
Và chỉ có Nguyễn Hầu nào đó mới cảm nhận được
nỗi nhớ nhung vời vợi ngàn dặm quan san của Xuân
Hương qua bài "Mộng đắc thái liên" “Ngẫu Hứng
Ngũ Thư” như Đậu Thao với bài thơ Chức Cẩm Hồi
Văn của vợ mình là Tô Huệ.
Nguyễn Du chết trong cơn dịch tả kinh hoàng tại
kinh đô Phú Xuân năm 1820 và 2 năm sau thì có
thể Xuân Hương cũng qua đời, Nàng được chôn cất
bên cạnh Hồ Tây - Thăng Long, còn chàng thì táng
vội vàng ở trên quãng đồng vắng Bầu Đá - An Ninh
- Phú Xuân.
Bầu Đá nữa hồn nằm gối đất
Hồ Tây một dạ đứng không yên
Một mối tình thiên thu Xuân Hương – Nguyễn Hầu
hay Hồ Xuân Hương – Nguyễn Du đã vào huyền thoại
@ KhoaHoc |
|
