|
Tại
sao có người đẹp, có người xấu? Tại sao
có người yếu, kẻ mạnh? Tại sao có người
giàu, có người nghèo? Tại sao có người
luôn phải sống trong buồn khổ, có người
lại luôn sung sướng và hạnh phúc? Tại
sao có người hiền lành, thật thà, có
người lại gian dối, xảo quyệt? Tại sao
có người thông minh, có người lại tối
dạ? ... Hàng muôn ngàn câu hỏi tại sao
trong cuộc sống thực tế của thế nhân.
Tùy theo trình độ kiến thức, vị trí,
hoàn cảnh, mong ước, khát vọng .. v.v
của mỗi cá nhân dẫn đến những câu hỏi
"tại sao" khác nhau cho từng người.
Nhưng một điều rất chắc chắn, là con
người, về phương diện này hay phương
diện khác, ít hay nhiều, ai cũng có
những câu hỏi "tại sao" về những sự kiện
xảy ra cho bản thân và xã hội chung
quanh mình. Những câu hỏi không trả lời
được, không giải đáp được thì dường như
cách giải thích dễ nhất là "đổ thừa" cho
định mệnh, cho duyên số, cho thời vận .
Suy
nghĩ theo các nhà khoa học thì mọi việc
xảy ra đều có nguyên nhân hay lý do cụ
thể của nó, những "sự kiện" xảy ra chưa
giải thích được là vì kiến thức của con
người vẫn chưa đủ để giải thích. Nói
cách khác, là kiến thức của nhân loại
vẫn còn giới hạn chưa đủ để giải thích
tất cả những "hiện tượng" xảy ra trong
đời sống của con người và thế giới chung
quanh.
Phật
giáo cũng có quan niệm tương tự như vậy,
theo luật nhân quả của đạo Phật thì :
"Bất cứ điều gì xảy ra là do một hay
nhiều nguyên nhân chứ không phải vì may
mắn, vì cơ hội hay do định mệnh." Mọi
việc phải có mối liên hệ giữa nhân và
quả . Chẳng hạn, bị bệnh là có nhiều
nguyên nhân cụ thể. Người bị nhiễm vi
trùng và cơ thể của họ phải yếu đi vì
chính vi trùng đó đã gây ra bệnh.
Có
một mối quan hệ xác định giữa nguyên
nhân (vi trùng và cơ thể yếu) và kết quả
(bệnh) vì chúng ta biết rằng vi trùng đã
tấn công vào các tế bào và gây ra bệnh.
Sự liên hệ giữa các hiện tượng xảy ra
hoặc nguyên nhân và kết quả của tất cả
hiện tượng là một phạm trù rất phức tạp
và bao quát. Bài viết này chỉ đề cập một
cách khái quát đến những quan niệm thông
thường về định mệnh, duyên số, thời vận
và những phương cách giải quyết thực tế
trong khả năng của một người bình
thường, như hầu hết chúng ta, có thể làm
được trong đời sống hàng ngày.
Quan
niệm, mỗi người đều có "số trời định
sẵn" và không thể đổi khác được, tiêu
biểu như của cụ Tố Như Nguyễn Du đã viết
trong "Đoạn Trường Tân Thanh" : "Bắt
phong trần phải phong trần; Cho thanh
cao mới được phần thanh cao". Số mệnh
của Thúy Kiều do "thiên định" là phải
như vậy.
Nhưng tại sao số mệnh của Thúy Kiều phải
như thế? Ai tạo ra hay đặt để số mệnh
cho Thuý Kiều? Do tiền thân nghiệp
chướng? Hay chỉ do "tình cờ" và có thể
xảy đến cho bất cứ cô gái nào khác? Câu
trả lời nào có lẽ cũng ngoài tầm hiểu
biết "chắc chắn" của đa số chúng ta.
Trường hợp của Thúy Kiều có thể chỉ là
một câu chuyện văn chương, một phương
tiện để diễn tả, chuyên chở quan điểm
riêng của Nguyễn Du. Nhưng trong đời
sống thực tế thì cũng rất nhiều những
trường hợp tương tự như của Thúy Kiều,
hoặc thương tâm hơn nữa của những nàng
Kiều ở mọi thời đại .
Dĩ
nhiên, làm thân con gái, chắc chắn là
không có ai muốn lâm vào cái cảnh túng
quẩn đến nổi phải "bán thân". Chắc chắn
là chúng ta, ai cũng muốn thành công và
có một cuộc sống sung túc. Nhưng có
người thành công, đạt được mục đích mong
muốn một cách rất thuận lợi và dễ dàng,
có người "làm hết sức" vẫn không toại ý
và luôn gặp những khó khăn trở ngại
ngoài ý muốn.
Dường như giàu, nghèo, sang, hèn cũng
đều do số trời. Chẳng hạn như việc trúng
số "độc đắc", rất khó tìm một lý do nào
khác để giải thích cho hợp lý hơn là
"vận may" của người trúng số. Người Á
đông tin rằng : "đại phú do thiên, tiểu
phú do cần". Chữ "may mắn" (luck) trong
tự điển tiếng Anh được định nghĩa như: "
may mắn là tin tưởng rằng bất cứ điều gì
xảy ra, tốt hoặc xấu, đến với một người
trong những diễn biến của các sự việc là
do cơ hội, số mệnh hay vận may mà có" (
luck as believing that whatever happens,
either good or bad, to a person in the
course of events is due to chance, fate
or fortune ).
Trong lãnh vực tình cảm , người Á đông
tin tưởng có duyên nợ mới thành vợ chồng
. Có duyên thì dù xa vạn dặm cũng có thể
gặp gỡ, còn không duyên thì có ở gần
cũng không gần gũi nhau về tình cảm,
luyến ái . "Hữu duyên thiên lý năng
tương ngộ; Vô duyên đối diện bất tương
phùng".
Hoặc
như câu ca dao : " Phải duyên thì gắn
như keo; Trái duyên đuểnh đoảng như kèo
đục vênh ". Trong đời sống tình cảm, có
thể nói chữ "duyên" có một vai trò quan
trọng không những trong tình yêu mà còn
trong nhiều quan hệ tình cảm khác nữa
như tri kỹ, tri âm, bạn bè, quen biết
... Mặc dù duyên số là quan trọng, nhưng
khi có tình cảm với ai đó, phải tận dụng
cơ hội, phải tích cực bày tỏ và tranh
thủ "chiếm" tình cảm của đối tượng chứ
không nên phó mặc cho chữ duyên và thản
nhiên ngồi đợi: "nếu có duyên thì sẽ
tới". Vì duyên tới thì duyên cũng có thể
đi. Đặc biệt, trong đời sống lứa đôi, cả
hai phải nỗ lực để chứng tỏ, ngoài " ý
trời" còn là "ý người" nữa. Nói cách
khác, cả hai người phải làm cho nhau cảm
thấy, đây là một sự lựa chọn nghiêm túc
và đúng đắn chứ không phải chỉ do "ý
trời" không thôi.
Xin
gởi đến các bạn vài mẩu chuyện về "định
mệnh" để chúng ta cùng xem và suy gẩm.
Có
một nhà tu sĩ Ấn Độ tên là Narada trên
một chuyến đi hành hương ở đền thần
Vishnu. Trên đường đi hành hương, ông
được đón tiếp và tạm trú qua đêm trong
một chòi tranh của một cặp vợ chồng hiếm
muộn. Trước khi ông tiếp tục lên đường,
người chồng nói: "Nhân dịp Ngài đang đi
thờ phượng thần Vishnu. Ngài hãy xin
Thần cho tôi một đứa con." Narada đã cầu
xin với Thần Vishnu như sau: " Xin Thần
thương xót vợ chồng đó và ban cho họ một
đứa con". Thần Vishnu trả lời, với một
giọng chắc nịch: "Định mệnh đã an bài,
đôi vợ chồng đó không có con được."
Năm
năm sau, Narada đi hành hương nữa và
cũng được đôi vợ chồng đó đón tiếp cho
trú ngụ. Lần nầy, có hai đứa trẻ nhỏ
đang chơi đùa ở trước chòi tranh. Narada
hỏi: "Con ai vậy?" Người chồng trả lời:
"Con tôi đấy." Narada rất ngạc nhiên vì
trái ngược với lời Thần Vishnu nói với
ông. Người chồng nói tiếp: "Cách đây năm
năm, sau khi ngài rời khỏi chúng tôi,
một người hành khất đã đến ngôi làng
chúng tôi. Chúng tôi cũng đã cho trọ một
đêm và ngày hôm sau, trước khi ra đi,
ông đã chúc phúc cho chúng tôi. Đây là
kết quả của sự chúc phúc của vị ấy."
Khi
đến đền thờ thần Vishnu, Narada đã la
lớn ngay từ ngoài cổng: "Phải chăng Ngài
đã bảo tôi là định mệnh đã an bài cho vợ
chồng đó không có con sao? Nay họ có hai
mụn con!" Thần Vishnu nghe câu nói đó đã
cười lớn tiếng và nói: "Điều đó chắc
chắn phải là việc làm của một vị thánh.
Các thánh có năng lực cải đổi số mệnh."
Trong một trận chiến, Nabunaga, một đại
tướng Nhật Bản quyết định tấn công địch
quân. Về quân số, ông chỉ có "một chọi
mười" so với đối phương. Dù Nabunaga tin
chắc sẽ thắng, nhưng binh sĩ của ông rất
lo sợ. Trên đường đi đến chiến trường,
họ đã dừng lại ở một đền thờ Thần Giáo.
Sau
khi đã cầu nguyện trong đền thờ,
Nabunaga đi ra và nói: "Bây giờ, tôi
tung một đồng tiền lên. Nếu mặt "ngửa"
chúng ta sẽ thắng, nếu mặt "sấp", chúng
ta sẽ thua". Ông tung đồng tiền lên và
kết quả "ngửa". Các binh sĩ nức lòng
chiến đấu nên họ đã thắng địch quân.
Ngày hôm sau, một sĩ quan phụ tá nói với
Nabunaga: "Không ai có thể cải đổi Số
Mệnh được.” Nabunaga trả lời: "Đúng
thế!” và đưa cho viên sĩ quan phụ tá xem
đồng tiền mà cả hai mặt đều "ngửa".
Dựa
vào hai câu chuyện trên thì Ai tạo ra
định mệnh? Định mệnh có thể "sửa đổi"
được không? Với kiến thức giới hạn của
một người bình thường, như đa số chúng
ta, cũng khó mà trả lời một cách xác
quyết được. Nhưng chắc chắn một điều là
"khát vọng có con" của cặp vợ chồng hiếm
muộn và "niềm tin tất thắng" của quân
Nhật đã đóng một vai trò rất lớn về "kết
quả" như đã xảy ra ở hai câu chuyện kể
trên.
Lẽ
dĩ nhiên, trong cuộc sống chúng ta sẽ
luôn có rất nhiều câu hỏi “tại sao” chưa
trả lời được. Nhưng có lẽ cách đơn giản
và hiệu quả nhất để đối diện với định
mệnh là làm hết sức mình trước và chấp
nhận định mệnh - "tận nhân lực mới tri
thiên mênh"- Nói đến vận may và rủi thì
trong cuộc sống hai điều họa phúc cứ
xoay vần với nhau, khó mà biết được, nên
khi được phước không nên quá vui mừng mà
quên đề phòng cái họa sẽ đến, khi gặp
điều họa cũng không nên quá buồn rầu đau
khổ mà tổn hại tinh thần. Việc đời, hết
may tới rủi, hết rủi tới may, chúng ta
nên bắt chước Tái ông mà giữ sự thản
nhiên trước những biến đổi thăng trầm
trong cuộc sống như trong câu chuyện ngụ
ngôn : "Tái ông thất mã, an tri họa
phúc" (ông lão ở biên giới mất ngựa,
biết đâu là họa hay là phúc.)
Lý
Lạc Long |
