Bệnh khớp và bệnh thấp:


Bệnh khớp với các biểu hiện đau, hạn chế cử động, sưng khớp là triệu chứng của nhiều bệnh thấp - bệnh lý tổn thương mô liên kết hoặc bệnh tự miễn. Thực ra có trên 100 loại bệnh khác nhau. Trong đó 3 loại bệnh phổ biến nhất là:



Viêm xương khớp (osteoarthritis) đây là bệnh thường gặp nhất do thoái hóa x­ương khớp ớ người cao tuổi.

Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis).

Bệnh thống phong (Gout).



Nhiều bệnh lý khác nhau nh­ưng thông thường đư­ợc gọi chung là bệnh khớp.



Bệnh khớp hiện nay là một bệnh mạn tính khá phổ biến trong quần chúng và có xu thế ngày càng gia tăng song song với việc gia tăng tuổi thọ. Thí dụ tại Mỹ hiện có 40 triệu ngư­ời mắc và ­ước tính đến 2020 sẽ có 59 triệu ngư­ời mắc bệnh.



Để điều trị bệnh hiệu quả bạn cần chú ý đến 3 yếu tố chính:



Vận động và nghỉ ngơi phù hợp với tình trạng các khớp của mình.

Có một chế độ ăn hợp lý để giữ gìn sức khỏe chung tăng cường sức cơ, độ chắc của xương, để hỗ trợ các khớp của mình.

Kết hợp với chế độ điều trị bằng thuốc hoặc các ph­ương tiện khác do bác sĩ đề nghị khi cần thiết.



Vì sao chế độ ăn trong bệnh khớp là quan trọng:



Từ xư­a đến nay, chuyên đề dinh dưỡng chữa bệnh khớp vẫn là câu chuyện thời sự và được nhiều người ngưỡng mộ từ phương đông cho tới phương tây vì đây là cách điều trị không dùng thuốc, dễ được truyền tụng và áp dụng, được coi là an toàn, ai cũng có thể thử. Trong khi viêm khớp là bệnh mạn tính, gây đau đớn kéo dài, ảnh hưởng đến sức khỏe khả năng làm việc, giảm chất lượng cuộc sống điều trị lại hết sức tốn kém.



Thuốc men không chữa khỏi bệnh, trong đa số trư­ờng hợp chỉ giúp làm lui đợt bệnh, do vậy ngư­ời bệnh có tâm lý "có bệnh thì vái tứ phương" và hàng loạt các biện pháp ăn uống trị bệnh khớp truyền miệng hoặc đ­ược in ấn đầy rẫy tại nhiều nư­ớc và cả trên lnlernet ví dụ như­ những thức ăn "thần diệu", nhịn đói trị bệnh, loại bỏ hàng loạt thức ăn gây đau nhức hay ngư­ợc lại ăn một số thức ăn nào đó để chữa bệnh. . . Cho đến nay khoa học chưa chứng minh được bệnh khớp có thể được chữa khỏi nhờ loại bỏ một loại thực phẩm nào hay do ăn một loại thực phẩm nào đó. Việc áp dụng các chế độ ăn kiêng khem dễ dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng, giảm sút sức khỏe do vậy "lợi bất cập hại".



Dinh d­ưỡng tối là nền tảng sức khỏe cho tất cả mọi ngư­ời nói chung và đặc biệt đối với bệnh nhân khớp. Nhờ ăn uống hợp lý ta mới có đủ năng lư­ợng và các chất dinh dư­ỡng cần thiết cho hoạt động thể lực và trí lực, đủ sức chống đỡ với bệnh tật và thay đổi của thời tiết, cảm thấy sảng khoái, vui sống. Ăn uống tốt còn giúp tăng c­ường sức khỏe của cơ bắp, độ rắn chắc của xư­ơng để hỗ trọ cho các khớp. Ăn uống hợp lý còn giúp phòng ngừa các nguy cơ th­ường gặp như: tiểu đư­ờng, tăng cholesterol và bệnh tim mạch, cao huyết áp v.v...



Như­ vậy ngư­ời bị khớp cần có một chế độ dinh d­ưỡng hợp lý dành cho mọi người. Riêng ng­ười bệnh gout cần lư­u ý một số loại thức ăn có thể gây tăng Acid Uric sẽ nêu riêng ớ phần sau.



Vậy thế nào là một chế độ ăn hợp lý?



Chế độ ăn phải cung cấp ĐỦ NĂNG LƯỢNG cho nhu cầu của cơ thể:



Tuy nhiên nhu cầu của chúng ta lại rất khác nhau do có sự khác biệt về tuổi tác, giới tính, loạt hình công việc, mức độ hoạt động thể lực...Do vậy để biết ta có đủ năng l­ượng hay không thông thư­ờng dựa vào chỉ số BMI (Body Mass lndex):

BMI =
Cân nặng (kg)

{Chiều cao(m)}2


Bình thường BMI = 18,5 đến 25

Thiếu dinh dư­ỡng nếu BMI < 18,5

Dư­ thừa cân nặng nếu BMI > 25



Ví dụ: một ng­ười cao 165cm, nặng 48kg, sẽ có:

BMI = 48kg/(1,65)2 = 17,6



Vậy ngư­ời này thiếu dinh dư­ỡng, cần ăn thêm nhất là thức ăn giàu năng lượng. Thiếu dinh dư­ỡng dẫn đến mỏi mệt, dễ bị cảm nhiễm với thay đổi thời tiết bên ngoài và mắc các bệnh nhiễm trùng, loãng x­ương gây đau nhức v.v. . . Các bệnh khớp kèm theo viêm nhiễm: sốt, khớp nóng, đỏ và đau... làm tăng tiêu hao năng lư­ợng, nhất là tiêu hao chất đạm nh­ư trong viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis)... dễ dẫn đến thiếu dinh dưỡng.



Ngược lại người bị viêm xương khớp (bệnh thoái hóa khớp - osteoarthritis) thường có liên quan đến dư thừa cân nặng. Thừa cân, mập phì dẫn đến tăng gánh nặng cho các khớp nâng đỡ cơ thể như: cột sống, khớp háng, gối, cổ chân... dẫn đến tăng thoái biến các khớp này, bên cạnh lý do tuổi tác. Tránh dư thừa cân nặng vừa là biện pháp phòng ngừa và ở người bệnh giúp giảm mức độ tiến triển bệnh.



Ở người bị bệnh Gout (thống phong), d­ư thừa cân nặng làm tăng Acid Uric trong máu.



Mập phì còn gia tăng mắc các bệnh thư­ờng kèm theo ở ng­ười bệnh xư­ơng khớp nh­ư các lệnh tim mạch, cao huyết áp, tiểu đư­ờng, sỏi các loại, táo bón... và đi lại thêm nặng nề.



Chế độ ăn phải cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết:



Theo quan điểm hiện nay không có thức ăn tốt hay xấu, cơ thể bạn cần nhiều chất dinh dưỡng khác nhau mà không một loại thức ăn nào có đầy đủ các chất đó. Do vậy nếu ta ăn càng đa dạng bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Mỗi ngày nên ăn trên 20 lợi thực phẩm với số lượng như sau.



Nên ăn nhiều rau và trái cây: Trên 300g rau và trên 200g trái cây đư­ợc khuyến khích sử dụng hàng ngày vì chúng cung cấp các Vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Các chất chống Oxy hoá trong rau quả như­ Vit.C, vit.E, B-caroten, magnesium v.v... còn có tác dụng giảm các bệnh lý thoái hóa tim mạch, x­ương khớp, một số bệnh ung th­ư... Chất xơ trong rau trái giúp giảm Cholesterol trong máu, tránh táo bón... là các tình trạng th­ường gặp ở những ng­ười bệnh khớp.



Cần ăn đủ thức ăn giàu đạm: các chất đạm động vật nh­ư thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, nghêu, sò... hoặc đạm thực vật như­ tàu hủ (đậu phụ, bột đậu nành, đậu đỗ các loại... nên sử dụng đa dạng các loại thực phẩm này. Hàng ngày nên ăn trung bình 50g thịt, 100g tàu hũ (Đậu phụ), 50-100g cá, 30g đậu đỗ, 3-4 trứng mỗi tuần, người có Choleslerol máu cao (trên 220mg/dl) Cần giảm còn 1 -2 trứng mỗi tuần và ăn thịt nạc bỏ da, không ăn phủ tạng, bớt thức ăn động vật thay bằng đạm thực vật.



Các nghiên cứu gần đây cho thấy các acid béo omega-3 trong cá giúp giảm hiện t­ượng viêm để có thể giúp đẩy lùi đư­ợc viêm khớp.



Sữa: đư­ợc khuyến khích sử dụng vì cung cấp nhiều chất dinh d­ưỡng qúi và đặc biệt giàu canxi rất cần thiết cho ngư­ời bệnh khớp, đặc biệt trong viêm x­ương khớp cho ng­ười bệnh hay loãng xư­ơng vì tuổi tác, và do đau nên ít vận động. Nên uống 2-3 ly sữa mỗi ngày. ngư­ời d­ư thừa cân nặng hoặc có cholesterol máu cao nên uống loại sữa không có chất béo (sữa tách bơ hay còn gọi là sữa gầy).



Ăn chất béo vừa phải khoảng 20g tức 4 muỗng cà phê mỗi ngày. Nên dùng chất béo dưới dạng đậu phộng, mè. Người thiếu dinh dưỡng cần tăng chất béo với các món ăn chiên xào. Ngược lại người thừa dinh dưỡng cần năn thịt nạc bỏ da và ăn các món luộc, nướng, hấp, kho thay cho chiên xào.

Ăn đủ thức ăn giàu chất bột như cơm, mì, nui, bắp khoai củ... để không bị thiếu dinh dưỡng hay béo phì. Nên ăn gạo lức, thêm khoai củ, bắp để tăng lượng chất xơ và các chất dinh d­ưỡng khác.

Hạn chế ăn quá mặn hoặc qúa ngọt: lư­ợng muối nên d­ưới 10g và đư­ờng dư­ới 20g mỗi ngày nhất là nếu có kèm theo cao huyết áp, tiểu đường, béo phì.



Chế độ ăn của người bệnh Gout :



Bệnh Gout do lắng đọng các tinh thể Acid Uric gây viêm khớp. Sự lắng đọng xảy ra vì tăng Acid Uric trong máu. Do vậy ngư­ời bệnh Gout ngoài thực hiện các lời khuyên dinh d­ưỡng hợp lý ớ trên cần lư­u ý để hạn chế ­các thức ăn có thể gây tăng Acid Uric, thức ăn giàu purin (tiền chất của Acid Uric), đặc biệt trong các đợt bệnh cấp tính.



Nhóm I: thức ăn chức nhiều Purin là phủ tạng các loại nh­ư gan, bầu dục, óc, lá lách..; trứng cá, nư­ớc dùng thịt, cá nục, nấm, măng tây, măng, bia, sôcôla, cacao.

NhómII: thức ăn chứa Purin trung bình: thịt, cá, hải sản, gia cầm, đậu đỗ, cải bó xôi, bông cải.

Nhóm III: thức ăn chứa ít Purin: ngũ cố, bơ, dầu mỡ, rau quả (trừ một vài loại ở trên), các loại hạt...đặc biệt trứng, sữa, không chứa Purin nên được khuyến khích sử dụng.



Một số thức uống làm tăng Acid Uric cần hạn chế là rượu, cà phê, trà nước uống có Cola.



Người bệnh Gout nên loại bỏ thức ăn nhóm I đặc biệt khi đang đâu cấp tính. Ăn hạn chế thực phẩm nhóm II (tăng sữa, trứng để thay thế), tránh ăn các loại nước dùng, nước hầm, nước rau củ... để giảm bớt lượng Purin của thức ăn hoà tan trong nước.



Người bệnh Gout thường bị các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tăng cholesterol và tổn thương thận nên cần ăn hạn chế thịt, gia cầm, hạn chế chất béo, nhất là mỡ động vật (ăn nạc, bỏ da), hạn chế ăn mặn.



Người bệnh Gout cũng thường bị mập phì, dư cân và tình trạng này càng làm cho diễn biến bệnh xấu thêm vì dư cân cũng gây tăng Acid Uric, làm đi lại khó khăn và tăng nguy cơ mắc các bệnh tiểu đường, cao huyết áp, tim mạch... do vậy cần giảm chất béo, thức ăn chiên quya xào, đồ ngọt và năng vận động để giảm cân. Tuy nhiên không nên giảm cân quá nhanh (trên 0,5-1 kg/tuần) dễ gây xáo trộn dinh dưỡng và tăng Acid Uric.



Làm thế nào để giảm cân?



Nhiều người bệnh xương khớp hay bị dư thừa cân nặng (BMI> 25). Để giảm cân cần phải tiêu hao năng lượng nhiều hơn năng lượng được cung cấp qua đồ ăn thức uống. Muốn vậy cần áp dụng các cách sau:



Giảm bớt năng lư­ợng ăn vào: giảm dầu mỡ, ăn nạc, bỏ da, uống sữa không chất béo, hạn chế thức ăn ngọt, ăn ít vào chiều tối.



Tăng tiêu hao năng lượng: đi lại nhiều (bư­ớc trên 5.000 - 10.000 bư­ớc mỗi ngày) hoặc tập luyện loại hình thể dục thể thao phù hợp trên 30'/ngày hầu hết các ngày trung tuần hoặc vận động 10-15', 3-4 lần/hàng ngày.



Thông thường cách tốt nhất là kết hợp cả hai liệu pháp nêu trên.



Làm thế nào để tăng cân:



Nhiều ngư­ời bệnh khớp do các đợt viêm, sốt, gây mất nhiều chất dinh dưỡng, kèm với tình trạng chán ăn do bệnh, do bất động lẫn đến suy dinh dưỡng (BMl < 18,5) làm cơ thể mệt mỏi, mất sức thêm và dễ mắc bệnh nhiễm trùng do giảm sức đề kháng của cơ thể. Ðể tăng cân ta cần phải ăn uống vào nhiều hơn tiêu hao để cơ thể tích lũy các chất dinh d­ưỡng. Một số cách dưới đây sẽ giúp bạn đạt hiệu quả:



Ăn thêm 2-3 bữa phụ ngoài 3 bữa ăn chính bằng các thức ăn có sẵn mà bạn ưa thích: sữa, bột dinh dưỡng, bánh các loại, khoai, bắp, đậu phộng, chuối, mít, trái cây xay...



Ăn các thức ăn giàu năng lượng: thức ăn chiên xào, nước sốt, mỡ hành thêm vào cơm, uống sữa béo (nguyên kem) có đường...



Thêm thức ăn vào các bữa ăn chính: bánh, trái sau bữa ăn.



Ngay cả khi mệt mỏi nhất bạn cũng đừng bỏ bữa ăn mà hãy ăn các thức ăn lỏng, dễ ăn nhất để tránh mất sức.



Còn ăn kiêng thì sao?



Ða số các chế độ ăn kiêng cữ quá đáng, nhịn đói chữa bệnh chế độ ăn "thần diệu", chế độ ăn tinh khiết (không có phụ gia, hóa chất...) đư­ợc phổ biến đầy rẫy và tuyên bố chữa được bệnh khớp là chư­a có cơ sở khoa học, thậm chí có thể gây hại.



Ăn chay cũng là một cách ăn uống hợp lý nếu biết cách phối hợp các lợi thực phẩm, tuy nhiên không thể chữa được bệnh khớp. Trong một số trường hợp có thể giảm nhẹ triệu chứng viêm khớp.



Một số ít trường hợp viêm khớp dạng thấp...có thể do dị ứng thức ăn. Việc loại bỏ thức ăn gây dị ứng có thể làm lui bệnh. Nếu bạn nghi ngờ một loại thức ăn nào đó gây cơn đau và loại bỏ thức ăn đó giúp lui bệnh thì có thể thử. Tuy nhiên rất khó xác định vì bệnh có từng đợt đau rồi tự giảm có thể chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên với việc ăn hoặc ngừng ăn một loại thức ăn nào đó mà thôi.

Nếu gặp khó khăn bạn cần đến tư­ vấn với Bác Sĩ Dinh Dư­ỡng để giúp xác định thức ăn gây dị ứng và khi loại bỏ thức ăn đó thì Bác Sĩ Dinh D­ưỡng sẽ hướng dẫn thay thế bằng thức ăn nào khác để đảm bảo cân bằng dinh dư­ỡng. Tránh kiêng hàng loạt các thức ăn gây "phong" làm suy dinh dư­ỡng, và về nguyên tắc thức ăn nào cũng có "phong" tức là có thể gây dị ứng. Song chỉ có một số ngư­ời bị dị ứng và cũng chỉ bị dị ứng với một vài loại thực phẩm nào đó mà thôi.

BỮA ĂN SÁNG
BỮA ĂN QUAN TRỘNG NHẤT TRONG NGÀY.

Điều này là đúng với tất cả mọi người và bữa sáng cách bữa tối dài nhất 10-12 giờ, buổi sáng cung cấp năng lượng cho cả một buổi làm việc học tập dài nhất, năng động nhất. Người bệnh khớp lại thường thấy mỏi mệt, cứng các khớp xương vào buổi sáng do vậy một bữa ăn sáng đầy đủ giúp ta thêm sức lực, sảng khoái hơn, cảm thấy dễ chịu hơn.