|
HO DO CẢM
[2/2012]
(Bác sĩ Nguyễn văn Đức, Chuyên Khoa Nội Thương)
Mùa này, nhiều người chúng ta đang bị cảm. Mấy bữa nay
ho quá là ho, uống thuốc ho hoài không bớt, chúng ta
muốn bác sĩ cho thuốc ho khác mạnh hơn, và thêm cả trụ
sinh nữa. Chuyện không giản dị, khi cái ho do cảm đang
trên đà mạnh, chẳng thuốc ho nào giúp nhiều, và trụ
sinh càng vô ích thôi [vì cảm do siêu vi (virus), trụ
sinh chỉ đánh được vi trùng (bacteria), chẳng ăn thua
gì với các siêu vi]. Thậm chí, American College of
Chest Physicians, một hiệp hội y khoa của các bác sĩ
chuyên về lồng ngực ở Mỹ, còn khuyên chúng ta không
dùng thuốc ho cho cơn ho vì cảm.
Bệnh cảm thường (common cold) là bệnh nhẹ đường hô hấp
trên, rất hay xảy ra, trẻ em 5 đến 7 lần một năm, còn
người lớn chúng ta cũng 2-3 lần một năm.
Chúng ta cần phân biệt cảm với các bệnh cúm (flu),
viêm họng (pharyngitis), viêm ống phổi (acute
bronchitis), viêm xoang do vi trùng (acute bacterial
sinusitis), viêm mũi do dị ứng (allergic rhinitis), ho
gà (pertussis). Trong các bệnh vừa kể, viêm mũi do dị
ứng hay khiến chúng ta lẫn lộn với cảm nhất.
Có đến trên 200 loại siêu vi (virus) có thể gây bệnh
cảm.
Siêu vi cảm ẩn trong nước mũi, nước miếng người bệnh.
Chúng ta nhiễm cảm khi bắt tay người bệnh có dính siêu
vi cảm, rồi vô tình đưa lên mắt, mũi chúng ta, hoặc
chúng ta rờ phải các đồ vật chung quanh người bệnh có
dính siêu vi. (Nhiều siêu vi cảm có thể sống vài tiếng
đồng hồ bên ngoài cơ thể ta.) Bệnh cũng truyền từ
người bị cảm sang ta khi những hạt nước nhỏ li ti có
chứa siêu vi, bắn ra từ mũi, miệng họ trong lúc họ ho,
hắt hơi, ...
Cảm không dữ bằng cúm, song cũng có thể gây các biến
chứng viêm các xoang quanh mũi, viêm tai giữa, khiến
suyễn trở lại, bệnh phổi, bệnh tim có sẵn nặng hơn.
Triệu chứng cảm
Thời gian từ lúc mới lây bệnh đến lúc bệnh phát ra
ngắn, chỉ khoảng 24-72 tiếng đồng hồ. Khác với cúm (triệu
chứng rất đột ngột và nặng), triệu chứng cảm nhẹ và từ
từ hơn.
Triệu chứng thay đổi tùy người, nhưng nói chung, khi
bị cảm, chúng ta hay chảy mũi, nghẹt mũi, hắt xì, rát
họng, ho, nhức đầu, thấy trong người ớn lạnh, uể oải
không khỏe. Cúm gây sốt cao, còn cảm thường không gây
sốt, hoặc chỉ sốt nhẹ. Rát họng khó chịu nhất trong
ngày đầu, trong khi chảy mũi, nghẹt mũi, hắt xì nặng
nhất khoảng ngày thứ 2 và thứ 3. Ho thường bắt đầu làm
phiền chúng ta khoảng ngày thứ 4, 5.
Cảm thường kéo dài khoảng 10 ngày, người hút thuốc lá
lâu khỏi hơn, khoảng 13 ngày. Một số người đến 2 tuần
sau mới khỏi hẳn. Cũng có người tuy khỏe rồi, vẫn ho
lai rai vài tuần sau khi cảm. Cảm không khiến ta mệt
dữ như cúm.
Ngoài các triệu chứng vừa kể, khi thăm khám bạn, bác
sĩ không thấy có những dấu chứng gì lạ lắm.
Chữa trị cảm
Sự chữa trị bệnh cảm thường (common cold), trong những
trường hợp không có biến chứng, gồm các phương cách
giúp chúng ta dễ chịu, trong lúc chờ cho cơn cảm đi
qua.
Trụ sinh (antibiotics) vừa tốn kém, lại chẳng ăn thua,
không làm cảm sợ và đi mau hơn. Trụ sinh chỉ diệt được
vi trùng (bacteria), không có kết quả trong những bệnh
gây do siêu vi trùng (virus) như bệnh cảm, bệnh cúm.
Chúng... "siêu" hơn vi trùng, nên không sợ trụ sinh. (Các
tài liệu y học, và cả cơ quan y tế CDC của chính phủ
Mỹ vẫn luôn đưa lời kêu gọi, yêu cầu các bác sĩ không
nên dùng trụ sinh để chữa cảm, cúm). Việc sử dụng trụ
sinh chỉ cần thiết, khi đã có các biến chứng
(complications) do vi trùng, như viêm tai giữa (otitis
media), viêm các xoang quanh mũi (sinusitis), ... Các
khảo cứu cho thấy, nếu dùng sớm, trụ sinh cũng không
ngăn ngừa được các biến chứng. Và một khi biến chứng
xảy ra, vi trùng đã kháng, đã lờn mặt loại trụ sinh
đang sử dụng; dĩ nhiên lúc đó chúng ta cần đổi trụ
sinh, có khi phải dùng một loại trụ sinh khác độc hại
hơn, đắt tiền hơn, làm thủng túi tiền chúng ta. (Người
ta cũng nhận thấy, cộng đồng nào sử dụng nhiều trụ
sinh, số vi trùng kháng thuốc trụ sinh trong cộng đồng
đó cũng nhiều hơn các cộng đồng khác, chứng tỏ việc
dùng trụ sinh bừa bãi không những hại cho mình, mà còn
hại cho cả người chung quanh).
Ta dùng Tylenol hay các thuốc Aspirin, Advil, Nuprin,
Aleve, … (mua không cần toa bác sĩ) để bớt nhức đầu,
rát cổ, ớn lạnh. Các thuốc uống như Sudafed, Genaphed
và các thuốc xịt mũi như Afrin, Dristan dùng vài ngày
giúp chúng ta bớt nghẹt mũi; các thuốc xịt Ipratropium,
Cromolyn giúp chúng ta đỡ chảy mũi. Những thuốc chữa
dị ứng như Claritin, Loratadine, Clarinex, Allegra,
Zyrtec không ăn thua, uống vào nước mũi vẫn chảy ròng
ròng. Những thuốc mạnh hơn như Benadryl,
Chlor-Trimeton giúp bớt chảy mũi song làm khô luôn môi,
miệng, mắt, và ở các vị cao niên có thể nguy hiểm, gây
bí tiểu, dật dờ, trí óc mất sáng suốt.
Còn ho? Ho ít chúng ta không cần uống thuốc ho, khi ho
nhiều, các thuốc ho chứa chất dextromethorphan hay
guaifenesin như Robitussin DM, Robafen DM giúp chúng
ta bớt ho chút nào hay chút nấy, lúc ho dữ quá, chúng
cũng chẳng giúp bao nhiêu, uống thường còn có thể
khiến chúng ta mệt. Các thuốc ho chứa chất Codein
không giúp cái ho do cảm, và gây nhiều tác dụng phụ
hơn thuốc ho Robitussin DM, Robafen DM. American
College of Chest Physicians không cổ võ việc dùng
thuốc ho khi bị cảm, theo họ, ho cứ để cho ho, nhất là
khi ho có đàm, vì ho là cơ chế tốt của cơ thể giúp
chúng ta tống xuất bớt đàm nhớt dơ trong bộ hô hấp ra
ngoài, không để chúng ứ đọng trong phổi gây sưng phổi.
(Trong cơm cảm vừa qua, người viết ho dữ lắm, ngày lẫn
đêm, song không uống ngụm hay viên thuốc ho nào, rồi
cơn cảm qua đi, cái ho tự dứt, đâu có chết! Chúng ta
không nên cuống lên, ho chút, vội kiếm thuốc ho uống.
Tháng 3 tới này, MediCal của tiểu bang California sẽ
chẳng còn cho thuốc ho nữa, chắc vì họ thấy nhiều
người dùng thuốc ho không đúng, mùa này, ai đến bác sĩ
cũng xin thuốc ho, bác sĩ khó từ chối, và như vậy đâm
ra quá tốn kém tiền của đất nước.)
Bạn đang bị cảm (hay cúm), nóng lòng muốn "chích thuốc"
để cảm mau hết. Đúng theo sách vở, các siêu vi cảm đâu
có sợ kim chích, làm gì có thuốc chích để cảm cuốn gói
đi nhanh hơn. Bạn đừng tin vào ai dụ bạn, bảo chích
thuốc hoặc dùng trụ sinh cảm sẽ mau hết, tốn tiền vô
ích, có khi còn hại. (Bạn nên hỏi lại, "Thuốc chích
tên gì thế bác sĩ nhỉ, xin viết xuống đây cho tôi biết,
để tôi tìm đọc trên internet xem thuốc chích này có
thực chữa cảm không", hoặc, "Tài liệu nào nói trụ sinh
trị cảm, xin bác sĩ cho xem".)
Chúng ta khó tránh cảm 2-3 lần mỗi năm, vì khác với
cúm đã có cách ngừa (chích ngừa, thuốc xịt Flumist),
cảm chưa có cách phòng ngừa hữu hiệu. Nhưng xin đừng
sợ lắm, cảm là bệnh nhẹ thôi, thường sẽ mau chóng ra
đi. Đa số các trường hợp cảm, chúng ta có thể tự chữa
lấy ở nhà, không cần đến bác sĩ. Còn thuốc ho, muốn
dùng lúc ho nhiều không ngủ được hoặc sợ ho làm phiền
người khác, bạn thử các thuốc ho Robitussin DM,
Robafen DM (mua không cần toa bác sĩ), chúng giúp được
chút nào hay chút nấy, không giúp thì thôi. Nếu nóng
sốt, hoặc ho dữ trên 10 ngày chưa thấy bớt, bạn nên đi
khám bác sĩ xem có bị biến chứng của cảm như viêm
xoang quanh mũi (sinusitis), viêm ống phổi cấp tính
(acute bronchitis), hoặc suyễn trở lại. Viêm xoang
quanh mũi cần đến trụ sinh.
Cảm là bệnh xảy ra nhiều nên triệu triệu đô la đã được
đổ ra để nghiên cứu. Nhưng càng nghiên cứu, người ta
càng thấy việc chữa cảm không có nhiều lựa chọn: nghỉ
ngơi, và nếu cần, dùng thuốc Tylenol, Aspirin, hoặc
Advil, Nuprin, Aleve cho đỡ nhức đầu, rát cổ, ớn lạnh,
dùng thuốc Sudafed, Genaphed, Afrin, Dristan cho bớt
nghẹt mũi, dùng các thuốc xịt Ipratropium, Cromolyn
cho bớt chảy mũi (các thuốc mạnh như Benadryl,
Chor-Trimeton giúp bớt chảy mũi, song gây nhiều tác
dụng phụ); ho nhiều thử dùng thuốc ho Robitussin DM
hay Robafen DM xem nó có giúp chăng, không giúp thì
thôi, ho cứ để ho, chờ cảm qua đi ho sẽ hết (thường
khoảng 10 ngày nếu không hút thuốc lá), không nên nhờ
bác sĩ cho thuốc ho khác "mạnh" hơn, chúng cũng chẳng
giúp mà còn có thể gây các tác dụng phụ khó chịu, nguy
hiểm. Cảm đi ho sẽ tự hết, không phải vì dùng thuốc ho
này mạnh hơn thuốc ho nọ (và càng không phải vì trụ
sinh).
Ngày nay, với phương tiện truyền thông internet, chúng
ta dễ dàng tìm hiểu nhiều vấn đề liên quan đến sức
khỏe chúng ta, chẳng hạn, chúng ta có thể vào các
websites www.uptodate.com, www.webMD.com để đọc những
tài liệu về các bệnh tật thông thường hay xảy ra. Nâng
cao kiến thức về mọi mặt, bao giờ cũng tốt cho bản
thân chúng ta và gia đình.
Bác sĩ Nguyễn Văn Đức, Chuyên Khoa Nội Thương
8748 E. Valley Blvd., Ste. H
Rosemead, CA 91770
(626) 288-3306
|
|
